Archive for the ‘martyrs’ Tag

Exemplum Davidicum: Saint Domna and her feigned madness   Leave a comment

In the story of the saint Domna (cf. BHO 457), who is commemorated on Kałoc’ 22/Dec 30 and is said to have been a young pagan priestess converted to Christianity, there is an instance of her feigned madness to avoid having to interact with the other inhabitants of the prison into which she had been cast. The hagiographer explicitly models her madness on that of David in 1 Sam 21. First, then, here are the relevant verses from the Armenian Bible (Zohrab), followed by the few lines from the synaxarion reading for Domna and her companions (PO 18: 142). As usual, vocabulary is included.

1 Sam 21:13-15

13 եւ այլակերպեաց առաջի ն(ո)ր(ա) զերեսս իւր, եւ պատճառեցա́ւ յաւուր յայնմիկ. եւ կաքաւէ́ր առ դուրս քաղաքին, եւ ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ՛ի վ(ե)ր(այ) մօրուաց իւրոց, եւ յափսիթե́րս խաղայր։

  • այլակերպեմ, -եցի to transform, change, disguise
  • երես, ի, երեսք, -սաց face
  • պատճառեմ, -եցի to allege, pretend
  • աւուր gen/dat/loc sg աւր day
  • այնմիկ gen/dat/loc sg (long form) այն dem adj
  • կաքաւեմ, -եցի to dance
  • ծորեցուցանեմ, -ուցի to make flow (cf. ծորիմ, -եցայ to trickle, flow, leak)
  • լորձունք, -ձանց spit, slobber (n.)
  • մօրուք, -րուաց beard
  • յապսիթերս on all fours (vel sim.)
  • խաղամ, -ացի to play, jump, frolic, joke

14 Եւ ասէ Անքուս ցծառայս իւր. ահա տեսէ́ք զայրն՝ այսահար՝ եւ ընդէ՞ր մուծէք զնա առիս.

  • ասեմ, ասացի to say
  • ծառայ, -ից servant
  • տեսանեմ, տեսի to see
  • այր man
  • այսահար demon-possessed, demoniac (< այս evil spirit)
  • մուծանեմ, -ծի to introduce, bring in

15 միթէ կարօ՞տ ինչ իցեմ ես այսահարօք, զի ածէք զդա այսահարել առաջի իմ. մի́ մտցէ դա ՛ի տուն։

  • միթէ is it that…?
  • կարօտ, ից in need
  • իցեմ pres subj 1sg եմ to be
  • ածեմ, ածի to carry, bring
  • այսահարիմ, -եցայ to rave, be frantic, act like a madman
  • մտանեմ, մտի to enter (aor subj 3sg)
  • տուն, տան, տանց home, house, family

From the synaxarion:

Եւ Դոմնա աղախինն Քրիստոսի ի հնարս մտեալ իմաստութեամբ որով կարասցէ զերծանիլ յանօրինացն բնակցութենէ, եւ ըստ մարգարէին Դաւթի այլագունեցաւ դիմօք որպէս այսահար, եւ բանս բարբառէր անպատշաճս։

  • աղախին female slave, maidservant
  • հնար, -ի, -ք, -րից means, way, utmost diligence, trick
  • մտանեմ, մտի to enter
  • իմաստութիւն wisdom, understanding
  • որով inst sg որ rel pron
  • կարեմ, կարացի to be able (aor subj 3sg)
  • զերծանիմ, -ծայ to be freed, delivered, escape
  • անօրէն, -ինի, -ինաւ unjust, wicked
  • բնակցութիւն living together (n.)
  • մարգարէ, -ից prophet
  • այլագունիմ, -եցայ to turn pale, discolor
  • դէմք, դիմաց face
  • այսահար demon-possessed, demoniac (< այս evil spirit)
  • բան, -ից word
  • բարբառիմ, -եցայ to speak, cry out
  • անպատշաճ unsuitable, absurd, improper

English’d:

Domna, the maidservant of Christ, having gotten into the means by which knowledge she might be able to escape having to be with the unjust people there, like David the prophet she made her face pale like a demoniac and was crying out absurd expressions.

Bayan’s FT:

La servante du Christ Domna chercha avec sagesse comment elle pourrait éviter la cohabitation des impies, et, à l’exemple du prophète David, elle changea son visage en celui d’un possédé et se mit à proférer des paroles incohérentes.

While the vocabulary between the verses in 1 Sam is not absolutely mimicked in the synaxarion, the writer has nevertheless made the comparison explicit. The following of biblical exemplars, whether explicit or not, is a hallmark of hagiography, and here we have an example of a clear case of explicit imitation of a biblical figure.

And with that, I wish you all a happy year’s end and new year’s beginning!

Advertisements

A treasury of Arabic (Garšūnī) hagiography: Saint Mark’s, Jerusalem, № 199   Leave a comment

The first Garšūnī manuscript that I remember studying closely is SMMJ 199, a huge manuscript copied in 1733-1734 and now divided into two parts due to its size. Altogether, it is 750 folios long, with 90 distinct longer or shorter hagiographic pieces. Fortunately the colophon has also survived. This colophon, with a few Syriac elements, but mostly in Garšūnī and Arabic, tells us not only the completion date, but the beginning date, where it was copied (and translated), and about its textual basis. It was copied and translated at Dayr al-Zaʿfarān from a Syriac manuscript dated 1490 AG (= 1178/9 CE) “into the Garšūnī language” by the scribe of this manuscript himself, Bišāra of Aleppo.

SMMJ 199B, f. 750v

SMMJ 199B, f. 750v

Among the later notes to the manuscript is one on f. 367v by Yulius, Metr. of Malabar dated 1933.

SMMJ 199a, f. 367v

SMMJ 199a, f. 367v

According to notes on f. 751 of SMMJ 199 B, the manuscript was purchased in Aleppo and donated to Saint Mark’s in 1874.

William Macomber’s catalog of the manuscript for the BYU microfilm project is available here, and the earlier record by Graf is in Oriens Christianus n.s. 3 (1913): 311-327. I am finishing up the new record of the manuscript for HMML’s own catalog now, but here is an alphabetical index that I made some time ago (also in PDF here: SMMJ_199_index). A few more images from the manuscript follow the index.

The stories are alphabetized by the names of the saints (or the miraculous events) themselves. The parenthetical reference to Graf is to vol. 1 of his Geschichte der christlichen arabischen Literatur (Vatican City: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1944)

A
Aaron, 187a-195b (Graf 523)
ʿAbd Al-Maṣīḥ, 651b-657a (Graf 523)
Abel, see below under Martyrs
Abḥai, 513a-524a (Graf 523)
Abraham, 401a-409a (Graf 523)
Abraham of Qidun, 174b-182a (Graf 523)
Abraham of Kashkar, 310a-311b (Graf 523)
Addai, 545b-547a (Graf 524)
Agrippas, see under Lawrence & Agrippas
Andronicus & Athanasia his wife, 153b-156a (Graf 404)
Antonius, 4b-33b (Graf 312)
Arcadius, son of Xenophon, see under Xenophon
Archelides, 138a-142b (Graf 498)
Athanasia, see under Andronicus
Athanasius, 446b-452a (Graf 315)
Awgen, 323a-340a (Graf 525)
Awtil, 166b-171a (Graf 524)

B
Bacchus, see under Sergius & Bacchus
Barbara & Juliana, 714b-716a (Graf 499ff.)
Barsawma, 226a-265b (Graf 524)
Miracles of Basil, 462a-469b (Graf 328)
Basilia, see under Eugenia
Bayt Al-Šuhadāʾ, 313a-323a (Graf 525)
Bishoi, 67a-81a (Graf 539)

C
Children of the rulers of Rome & Antioch, 150b-153b
Christopher the Barbarian, 642a-646b (Graf 500)
Clement of Rome, 440b-443a (Graf 304)
The Invention of the Cross, 412a-414b (Graf 244)
Cyprian & Justa, 494a-498a (Graf 517)
Cyriacus & his mother Julitta, 646b-648b (Graf 500)

D
Daniel of Scetis, 156a-159a (Graf 403)
Daniel & the Virgins, 675a-677b (Graf 403)
Daniel of Ǧabal Galaš, 266a-272a
Dimet, 171b-174b (Graf 525)
Dionysius, see under Peter & Paul
Dometius, see under Maximus

E
Ephrem the Syrian, 453b-462a (Graf 433)
Eugenia, her family, & Basilia, 723a-729b (Graf 501)
Eulogius the stonecutter, 156a-159a (Graf 403)
Eulogius the Egyptian, 390b-400a (Graf 526)
Euphrosune, 689a-693a (Graf 501)
Eupraxia, 677b-684a (Graf 518)
Eustathius, see under Placidus
Evagrius, 362a-363b (Graf 399)

F
Faith, Hope, & Love, & their mother Wisdom, 719a-723a (Graf 513ff.)
Febronia, 729b-737a (Graf 502)
The Forty Martyrs of Sebaste, 570b-574a (Graf 510)

G
George, 578b-582a (Graf 502-504)
Gerasimus, 308a-310a (Graf 408)
Gregory the Illuminator, 484a-494a (Graf 310, 518)
Gregory Thaumaturgus, 479b-484a (Graf 309)

H
Habib, 635b-638b (Graf 526)
Hagna, 718a-719a (Graf 526)
Hilaria, 684b-689a (Graf 526)
The Himyarites, 624b-631b (Graf 516)

I
Ignatius, 437b-439b (Graf 305)
The Image of Christ made by the Jews in Tiberias, 366a-379b (Graf 245)
Invention (of the Cross), see above under Cross
Isaiah of Aleppo, 349b-356a (Graf 528)
Isaiah of Scete, 363b-366a (Graf 403)

J
Jacob, 582a-585b (Graf 504ff.)
Jacob the Anchorite, 272a-277a (Graf 527)
Jacob Baradaeus, 527a-533a
Jacob of Nisibis, 452a-453b (Graf 527)
Jacob the Recluse, 379b-390a (Graf 527)
Jacob of Sarug, 526b-527a (Graf 452)
John the Anchorite, 409a-412a (Graf 527)
John the Baptist, 434a-437b (Graf 506-508)
John Chrysostom, 469b-479b (Graf 353ff)
John of Edessa, see under Paul of Cnidus
John the Evangelist, 422b-434a (Graf 261ff.)
John of Kfar Sanya, 590a-599a (Graf 527)
John of Tella, 533a-545b (Graf 528)
John of the Well, 290b-294a (Graf 527)
John, son of the emperor (John of the Golden Gospel), 142a-146a (Graf 505)
John the Short, 81a-98a (Graf 534)
John, son of Xenophon, see under Xenophon
Juliana, see under Barbara & Juliana
Julianus, 182a-187a (Graf 367)
Justa, see under Cyprian

L
Lawrence & Agrippas, 612b-624b (Graf 528)

M
Macarius, 33b-52a (Graf 395)
Malchus, 340a-349b (Graf 528)
Malchus of Clysma, 280a-282b (Graf 529)
Mamas, his father Theodotus, & his wife Rufina, 648b-651b (Graf 520)
Mari(n)a, 693a-694a (Graf 508)
Mary the martyr, 716a-718a (Graf 528)
Mary the Egyptian, 698b-703a (Graf 508)
Mark of Ǧabal Tarmaq, 110b-114a (Graf 512)
Mark the Merchant, 286b-290a
Martinianus, 277a-278a (Graf 510)
The Holy Martyrs, beginning with Abel, 564b-566b (Graf 528)
The Assumption of the Virgin Mary, 414b-420b (Graf 249-251)
Maximus & Dometius, sons of Emperor Valentinus, 52a-67a (Graf 536)

N
Nicholas, also known as Zakhe, 511a-513a (Graf 511)

O
Onesima & other women, 669a-672a (Graf 529)
Another on Onesima (the same martyr as above), 672a-675a (Graf 529)

P
Pantaleon, 604a-609b (Graf 521)
Pappus, 638b-642a (Graf 529)
Paul of Alexandria, 1b-4b (Graf 512)
Paul (the Apostle), see under Peter & Paul
Paul of Cnidus & John of Edessa, 506a-511a (Graf 529)
Pelagia, 703a-709b (Graf 529)
Peter, 443b-446b (Graf 309)
Peter & Paul, Dionysius’ Letter on the Apostles, 420b-422b (Graf 270)
Pethion, 657a-662a (Graf 529ff)
Petra, 311b-313a (Graf 530)
Pistis, Elpis, Agape, & Sophia, see under Faith et alii
Placidus, also known as Eustathius, 566b-570b (Graf 502)
Plotinus, 498a-506a (Graf 530)

R
Rechab, the sons of, (Rechabites) 282b-286b (Graf 214)
Reuben (Rubil), 162b-166a (Graf 530)
Risha, 146a-150b (in two parts) (Graf 498)
Romanus, 609b-612b (Graf 530)
Rufina, see under Mamas et alii

S
Saba of Alexandria, 278a-280a (Graf 530)
Seleucus, see under Stratonike
Serapion, 114a-132b (Graf 530)
Sergius & Bacchus, 585b-590a (Graf 512)
The Seven Martyrs of Samosata, 599a-604a
The Seven Sleepers of Ephesus, 574a-578b (Graf 512ff.)
Severus (Letter), 524b-526b (Graf 419)
Shenoute, 98a-110b (Graf 463)
Shmona & Gurya, 631b-635b (Graf 530)
Simeon of Kfar ʿĀbdīn, 159a-162b (Graf 530)
Simeon Stylites, 196a-226a (Graf 513)
Simeon the Fool (Salos), 294a-308a (Graf 409)
Stratonike and her fiance Seleucus, 737a-750a (Graf 530)
Susanna, 695b-698a (Graf 530)

T
Thecla & other female martyrs, 709b-714a (Graf 514)
Theodore, martyred in Euchaita, 662a-669a (Graf 514)
Theodotus, father of Mamas, see under Mamas et alii
Theodotus of Amida, 547a-564b

V
A Certain Virgin, 694a-695b
Another Virgin, 698a-698b

X
Xenophon & his sons, John & Arcadius, 132b-137b (Graf 515)

Y
Yareth, 356b-362a (Graf 531)

Z
Zakhe, see under Nicholas

Example of the mise en page. SMMJ 199A, f. 52r.

Example of the mise en page. SMMJ 199A, f. 52r.

Scribal note on Mar Malkē. SMMJ 199A, f. 349v.

Scribal note on Mar Malkē. SMMJ 199A, f. 349v.

SMMJ 199A, f. 290v, John of the Well

SMMJ 199A, f. 290v, John of the Well

SMMJ 199B, f. 698v, Mary the Egyptian

SMMJ 199B, f. 698v, Mary the Egyptian

SMMJ 199B, f. 703r, Pelagia

SMMJ 199B, f. 703r, Pelagia

Excerpta synaxarica Armeniaca   1 comment

The synaxarion has made its appearance here in various languages many times. These collected hagiographic texts in brief arranged according to the church calendar offer students of the languages of the Christian east and students of Christianity more generally unique opportunities for learning the language and traditions. Not in terms of content, but of form, synaxarion entries are to the longer hagiographic texts dedicated to a saint’s legends almost what short stories are to novels. There are pleasures and benefits specific to the longer time required of a novel or a long hagiographic text, but there are likewise benefits and pleasures that derive from the shorter modes of the synaxarion and the short story. With the synaxarion, we collect some basics of the stories, either for the first time or as a review, and we can see the whole in minutes or hours, as opposed to days. Not all saints have a long vita, martyrdom, or encomium, but for those that do, their synaxarion reading may be a kind of praelectio or praeexercitamentum. Synaxarion selections often focus on the interesting bits that for this or that reason easily hold our attention, but they also present enough lexical and syntactic variety to be instructive for learners, yet without being too overwhelming in length. Selections from the synaxarion may even serve as a kind of chrestomathy with some appropriate helps (grammatical notes, glossaries, and/or translations).

https://hmmlorientalia.files.wordpress.com/2013/09/19734-0902st_mamant.jpg

St. Mamas on a lion. Image from here.

Below are a few excerpts from the readings for the past few days, Aug 31-Sept 2 (disregarding the difference between Old Style and New Style dates). Of course, since these are excerpts, we don’t get the whole story here, but hopefully you’ll learn (or re-learn) something, as I did in copying them. Most of these are simple sentences with basic forms and vocabulary, but a few were chosen simply because they struck me as memorable for some reason or other.

What’s the purpose of having picked out these excerpts and sharing them here? First, to highlight some hagiographic material readers might not otherwise regularly come across, and that chance meeting might lead to some story, passage, or text of interest and use to someone. The readings excerpted here come from longer or shorter remembrances of Photina (the woman at the well; cf. BHO 992), the invention of the cincture of Mary, Joshua, Symeon the Stylite (cf. BHO 1121-1126), Martha (cf. BHO ), Longinus (cf. BHO 565-566), and Mamas (cf. BHO ).

Second, especially for students of classical Armenian, these excerpts will provide some practice reading and also show how passages like these might be of use in studying the language. How much grammar might we divine, how much common and not-so-common vocabulary do we see in action in these selections from just a few pages of Armenian text? To list only a few examples, consider this vocabulary associated with tortures and martyrdom from the selections below:

  • հատանեմ, հատի to cut (off)
  • կտրեմ, -եցի to cut (off)
  • քերեն, -եցի to scratch
  • մարմին, մարմնոյ body
  • սուր, սրոյ sword
  • մուրճ, մրճոց hammer
  • հուր, հրոյ fire
  • դեղ, -ոց/-ից poison (here followed by the gen. մահու, lethal)
  • արիւն, -եան blood (e.g. with հեղում, հեղի to pour [here aor pass], հեղաւ արիւնն յերկիր the blood flowed on the earth)
  • բանտ/դ, -ից prison

And here are some terms associated with some aspect of Christianity:

  • յիշատակ, -աց remembrance, commemoration
  • երանելի blessed, happy (referring to a saint)
  • հաւատամ, -ացի to believe
  • խոստովանեմ, -եցի to confess

For verbs we have the ubiquitous participial forms as well as, given the genre, a host of past narrative forms that can be found in almost every line. This is not even to mention the very frequent function words and general vocabulary.

Thirdly, for readers with any interest at all in hagiography who may have less inclination to study classical Armenian, this little notice might serve as a reminder of what an important source hagiography, including the versions of the synaxarion in whatever language, is for questions of history, legend, literature, religious devotion, and religious memory. I do not know of an English translation of the Armenian synaxarion, but there is a complete French translation in the PO volumes. (An English version of the Armenian would be welcome, but it would be a long undertaking.)

Bibliography

Adontz, Nicholas. “Note sur les synaxaires arméniens.” Revue de l’Orient Chrétien 24 (1924): 211–218.

Aßfalg, Julius. “Synaxar(ion).” In H. Kaufhold, ed., Kleines Lexikon des christlichen Orients. 2d ed. Wiesbaden, 2007. Pp. 448-449.

Cowe, S. Peter. “Armenian Hagiography.” In The Ashgate Research Companion to Byzantine Hagiography, edited by Stephanos Efthymiadis, 1:299–322. Ashgate, 2011.

Mécérian, Jean. “Introduction à l’étude des synaxaires arméniens.” Bulletin arménologique, Mélanges de l’Université de S. Joseph 43 (1953): 99–128.

The excerpts

These lines (with the corresponding French translation) are taken from PO 5: 461-483, ed. and tr. G. Bayan. (See a list here, with links, of synaxarion texts in Armenian and other languages published in PO.) They are cited by page number in PO 5.

5.461

հաւատաց ի Քրիստոս եւ երտեալ ի Կարթագինէ ի քաղաքն Ափրիկիոյ մկրտեցաւ եւ անունեցաւ Փաւտինէ։ Elle crut au Christ, se rendit à Carthage, dans la ville d’Afrique…

Եւ քարոզէր զանուն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի ամենեցուն, եւ լուսաւորէր զբազումս ի կռապաշտիցն։ Elle prèchait à tous le nom de notre Seigneur Jésus-Christ, et instruisait bon nombre d’idolâtres.

5.462

Եւ հրամայեաց զի սրով հատցեն զձեռսն Il ordonna de lui couper avec l’épée, les mains…

եւ ոչ կարացին հատանել զձեռսն։ … mais [ils] n’arrivèrent pas à lui couper les mains.

Հրամայեաց Ներոն արքայն զի մրճօք կտրեսցեն զձեռսն Néron ordonna alors de lui détacher les mains avec les marteaux.

Եւ ապա հուր բորբոքեցին եւ ընկեցին անդ զաղախինն Քրիստոսի On alluma ensuite un grand feu et on y jeta la servante du Christ.

Հանին ի հրոյն եւ արբուցին երկիցս անգամ դեղ մահու եւ ոչ վնասեցաւ նա։ On la fit sortir du feu, et on lui fit boire par deux fois du poison mortel, elle n’eut aucun mal.

5.463

Եւ ապա կախեցին զփայտէ եւ քերեցին զմարմին նորա եւ յոյժ հեղաւ արիւնն յերկիր Ensuite on la suspendit à un arbre, on lui déchira le corps, le sang coula abondamment à terre…

Եւ յորժամ իջուցին ի փայտէն հանին զերկոսին աչսն եւ բարձեալ տարան զնա ի խաւարյին եւ ի ժահահոտ բանտ յորուն էին օձք եւ թունաւոր սողունք։ Lorsqu’on la descendit de l’arbre, on lui creva les deux yeux et on la transporta dans une prison obscure et infecte, où se trouvaient des serpents et des reptiles venimeux.

Եւ մինչեւ ցայսօր որք իցեն աչացաւ եւ աչաչեն զԱստուած եւ զսրբուհի վկայն իւր զփօտինէ առժամայն բժշկին ե լուսաւորին աչք իւրեանց։ Et jusqu’aujourd’hui, ceux qui souffrent des yeux et prient Dieu et sa sainte martyre Photine guérissent aussitôt et recouvrent la vue.

5.465

Եւ ի ժամանակս Լեւոնի որդւոյ Վասլի թագաւորի՝ բազում սքանչելագործեաց գօտի սուրբ աստուածածնին բժշկիւթիւնս ի թագուհին Զոյի, յորմէ հալածեաց ի նմանէ զդեւն, որ բազում ամօք չարչարէր զնա, եւ յայլ ամենայն նեղեալս։ Sous le règne de Léon, fils de l’empereur Basile, la ceinture de la sainte mère de Dieu fit de nombreux miracles et guérisons sur la personne de l’impératrice Zoë, en chassant le démon, qui la tourmentait depuis de longues années, et sur tous les autres infirmes.

5.467

Սա ետ հրաման արեգականն եւ լուսնին եւ դադարեցին ի գնացից, մինչեւ կոտորեաց զՔանանացիսն ի Գաբաւոն։ C’est lui qui commanda au soleil et à la lune, et ils s’arrètèrent dans leur course jusqu’à ce qu’il eût massacré les Chananéens à Gabaon.

5.467-468

Symeon the Stylite on a 6th-7th century token (Walters Art Mus.,  48.2666; see here)

Symeon the Stylite on a 6th-7th century token (Walters Art Mus., 48.2666; see here)

Եւ մինչդեռ պատանեակն էր լսէր յեկեղեցւոջն հանապաց զգրելսն ի Պօղոսէ առաքելոյն եւ ի ծերունի ումեմնէ աստուածասիրէ տեղեկանայր եթէ վասն փրկութեան հոգւոց են գրեալքն։ Pendant qu’il était tout jeune il entendait continuellement à l’église les épîtres de l’apôtre Paul, et il apprit d’un viellard zélé qu’elles étaient écrites pour le salut des âmes.

5.468

Եւ նախանձեալ կրօնաւորացն ընդ ճգնութիւն արդարոյն ստիպեցին զհայր վանացն հանել զնա։ Les religieux devinrent jaloux de l’ascétisme du juste et obligèrent l’abbé du couvent de le renvoyer.

Իսկ երանելին ելեալ լալով գտանէ ջրհոր մի ցամաք, եր խոր յոյժ, լի թիւնաւոր զեռնօք եւ ընկէց զանձն իւր ի մէջ օձիցն, ոչ ինչ ճաջակելով։ Le bienheureux partit en pleurant, trouva un puits à sec et très profond, plein de reptiles venimeux, et se jeta parmi les serpents, sans prendre de nourriture.

5.469

Եւ նորա արարեալ անդ աւուրս ինչ՝ գնաց յանապատ եւ անդ շինեաց իւր արգելանոց նեղ եւ բնակեցաւ անդ ամս չորս. Il y demeura quelques jours, et se rendit dans un désert; il s’y fabriqua un abri étroit et y demeura quatre ans;

եւ ոչ ինչ ճաշակեաց բայց միայն ոսպն թրջեալ։ il ne se nourissait que de lentilles mouillées.

Եւ յետ այնորիկ շինեալ սիւն բարձրագոյն յերկրէ գիրկս չորս եւ ելեալ եկաց անդ ամս եօթն։ Il construisit ensuite une colonne élevée de la terre de quatre coudées, y monta et y demeura sept ans.

Եւ աղօթիւք զբազում հիւանդս բժշկէր, եւ ուսուցանէր առնել զկամս Աստուծոյ եւ կեցուցանել զհոգիս։ Par ses prières il guérissait beaucoup de malades et leur enseignait à accomplir la volonté de Dieu et à sauver leur âme.

հանգիր առ խարսխի սեան իմոյ եւ ննջեա. Repose-toi au pied de ma colonne et endors-toi.

եւ նորա եդեալ զգլուխ առ սեանն՝ աւանդեաց զհոգին։ Elle posa la tête auprès de la colonne et rendit son âme.

Եւ հրամայեաց դնել զմարմին մօրն իւրոյ առ սեանն. Il ordonna d’enterrer le corps de sa mère près de la colonne.

Եւ ի տեսանել զմայր իւր տխրեցաւ։ A la vue de sa mère il devint triste.

Եւ թաղեցին զնա ի տեղւոջն յայնմիկ վասն տեսանելոյ միշտ զգերեզմանն եւ յիշելոյ զհոգի նորա։ On l’enterra en cet endroit, pour qu’il ait toujours sous les yeux son tombeau et pour qu’il se souvienne de son âme.

5.470

Եւ ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ տեսեալ որսորղաց ոմանց եղն մի, զհետ մտեալ ոչ կարացին ըմդռնել զնա. En ces jours, quelques chasseurs ayant aperçu une biche, la poursuivirent, sans pouvoir l’atteindre.

եւ որսորղացն ըմբռնեալ զնա զենեցին եւ կերան. Les chasseurs la saisirent, la tuèrent et la mangèrent.

եւ նոյնժամայն ատամունք նոցա անկան ի բերանս իւրեանց առ հասարակ։ Aussitôt toutes leurs dents tombèrent dans leur bouche.

Կին ումն ի գիշերի ջուր ըմպելով՝ եմուտ յորովայն նորա ընդ ջրոյն ձագ օձի, եւ սնեալ ի փորին՝ աճեաց եւ յոյժ չարչարէր զկինն. Une femme en buvant de l’eau la nuit avait introduit dans son estomac, en même temps que l’eau, un petit serpent, qui continua à se nourrir et à croître dans le ventre et causait beaucoup de douleurs à la femme.

եւ գնացեալ առ երանելին աղաչեաց։ Elle alla trouver le bienheureux et la pria.

Եւ սուրբն Սիմէեոն աղօթիւք եհան զօձն ընդ բերան կնոջն. եւ առժամայն սատակեցաւ եւ էր կանգուն մի։ Saint Siméon, par ses prières, fit sortir le serpent par la bouche de la femme; il creva aussitôt. Il était long d’une aune.

5.470-471

եւ կեայր ի վերաի սեանն բացօթեաի, յամարայնի արեգակնակէզ լինելով եւ ի ձմերայնի ցրտանք եւ ձիւնով ժուժկալեալ։ Il vivait sur la colonne en plein air, brûlé par le soleil en été et subissant le froid et la neige l’hiver.

5.471

Եւ բազում վտանզաւորք ի ծովու եւ ի ցամաքի կոչէին յօգնականութիւն զանուն սրբոյն Սիմէոնի, եւ առժամայն փրկէին ի նեղութենէ իւրեանց։ Et beaucoup de gens en danger, sur mer et sur terre, appelant au secours et invoquant le nom de saint Siméon, furent aussitôt délivrés de leurs peines.

Եւ յաւուրսն յայնոսիկ այր մի ցանկացեալ կնոջ ումեմն եւ ոչ կարացեալ հասանել պիղծ ցանկութեանն: En ces jours, un homme convoitant une femme ne parvint pas à réaliser ses désirs impurs.

Իսկ յորժամ վածճանեցաւ կինն, երթեալ գաղտնաբար ի գիշերի առ տապան կնոջն կամէր պառնընկել ընդ նեռեալ մարմինն եւ կապեցաւ ընդ տապանին եւ ոչ կարէր ելանել։ Lorsque la femme mourut, il se rendit en secret et pendant la nuit à la tombe de la femme dans l’intention de violer le cadavre; il resta lié à la tombe, et ne pouvait en sortir.

5.471-472

Եւ յորժամ անցուցանէին դագաղօքն զմարմին սրբոյն Սիմէոնի մերձ ի տապանն յայն, աղաղակեաց այրն ասելով. Au moment où l’on faisait passer dans un cercueil le corps de saint Siméon près de cette tombe, l’homme se mit à crier:

5.472

Ողողմեա ինձ սուրբ Աստուծոյ Սիմէոն։ Aie pitié de moi, saint de Dieu, Siméon.

Եւ առժամայն արձակեցաւ, ել ի տապանէն եւ խոստաովանեցաւ զմեղս իւր։ Il se dégagea aussitôt, sortit de la tombe et confessa son péché.

Եւ թաղեցին զերանելին մերձ ի սիւնն։ On enterra le bienheureux près de la colonne.

Եւ Անտոն աշակերտ սրբոյն եւ ապասաւոր նորին գրեաց զաստուածահաճոյ վարս նուրա։ Et Antoine, le disciple du saint et son serviteur écrivit la vie du saint, si agréable à Dieu.

Ի ժամանակս պատկերամարտիցն զանարատ աստուածածնին զերանելի պատկերն՝ ունելով ի գիրկս զտղայացեալ Աստուածն մեր՝ որ էր ի տախտակի նկարեալ ի վանսն որ կոչի Միասինոն, ընկեցին ի ծովակն որ կոչի Ղազարու (?)։ A l’époque des iconoclastes, on jeta dans le lac dit Zagourou [sic] la bienheureuse image de l’immaculé mère de Dieu, tenant dans ses bras notre Dieu comme enfant, [image] peinte sur bois et qui se trouvait au couvent dit Miasinon.

Որ եւ զբազոմ ժամանակս անդէն անփուտ պահեցաւ տախտակն, եւ անապական ի նմին՝ դիւրաջինջ նկար դեղոց։ Le bois s’y conserva incorruptible pendant de longues années, et les couleurs délicates n’eurent à souffrir aucune détérioration.

5.473

Ի սոյն յիշատակ է սրբուհւոյն Մարթայի մօր երանելւոյն Սիմէոնի՝ որ է բարեշնորհ։ En ce jour commémoration de sainte Marthe, mère du bienheureux Siméon, qui est rempli de grâces.

5.474

Յայսմ աւու յիշատակ Կեսարիա կապադովկեցւոց Ղունկիանոսի զինուորի եւ վկայի, զորմէ ասի թէ նա էր որ եբաց գեղարդեամբ զկողս Տեառն ի խաչին եւ յետոյ մկրտեցաւ յառաքելոցն. En ce jour, commémoration, en Césarée de Cappadoce, du soldat et martyr Longinos, duquel on dit que ce fut lui qui perça de sa lance le côté du Seigneur sur la Croix, et qu’il fut baptisé ensuite par les apôtres.

եւ մերձ ի կապպադովկիա սրբութեամբ կենցաղավարելով եկաց։ Il vécut d’une sainte vie près de Cappadoce.

Յետոյ եղեւ ի յՕքտաւիդիս դատաւորէ եւ վասն խոստավանութեամ հաւատոցն հատաւ լեզուն եւ կորզեցան ատամունքն եւ սրով հատաւ գլուխն։ Il fut ensuite saisi par le juge Octavidis et pour avoir confessé la foi on lui coupa la langue, on lui arracha les dents et on lui trancha la tête avec la glaive.

5.475

Եւ էր Ռուփինա յղի։ Rufina était enceinte.

Եւ հարցեալ քննէր զնոսա եւ նոքա խոստովանեցան համարձակութեամբ զանունն Քրիստոսի։ Le juge les interrogea et ils confessèrent avec hardiesse le nom du Christ.

Եւ բարեպաշտին Ռուփինայ լցան աւուրք յղութեանն եւ ծնաւ ի բանդին արու մանուկ Quant à la pieuse Rufina, les jours de sa grossesse s’étant accomplis, elle mit au monde, dans la prison, un garçon.

5.476

Եւ մինչեւ զարգացաւ մանուկն ետ զնա ի դպրոց եւ ուսաւ գիր Lorsque l’enfant grandit, elle l’envoya à l’école et il y apprit les lettres.

եւ ձաղկեցին դահիճքն եւ այրեցին հրով զմարմինն. Les bourreaux le flagellèrent et brûlèrent son corps au feu:

եւ տարան ի ծովն եւ կապեցին ծանր կապար ի պարանոց նորա, եւ կամեցան ընկղմել զնա ի ծովն, ils l’amenèrent à la mer, attachèrent à son cou du plomb lourd, et voulurent le noyer dans la mer,

եւ հրեշտակ Տեառն կորզեաց զնա ի դահճացն, եւ եհան զնա ի մերձակայ լեառն Կեսարու։ mais l’ange du Seigneur le délivra des bourreaux, et le conduisit sur la montagne qui se trouvait près de Césarée.

Եւ ժողովէին առ նա երէք վայրիք եւ յորժամ ընթեռնոյր զաւետարանն երկիր պագանէին ամենայն կենդանիքն։ Les animaux sauvages s’assemblaient de lui et lorsqu’il lisait l’évangile tous ces animaux se prosternaient.

5.477

Եւ կթէր զեղունսն եւ առնէր պանիր եւ բաշխէր աղքասաց եւ որբոց հրամանաւն Աստուծոյ։ Il trayait les biches, fabriquait du fromage et le distribuait aux pauvres et aux orphelins sur l’ordre de Dieu.

Եւ աղաւնի բերէր նմա կերակուր. եւ նա տայր եւ այլ կապելոցն որ էին ի բանդին։ Une colombe lui apportait sa nourriture: il en distribuait aux autres détenus dans la prison.

Եւ բերին այլ առիւծ ահաւոր, զայն որ մինչ ի լերինն էր գնաց առ նա, On introduisit un autre lion terrible, celui qui était allé vers lui lorsqu’il était sur la montagne.

եւ տեսեալ առիւծուն ծանեաւ զերանելին եւ երթեալ երկիր եպագ նմա եւ խօսեցաւ մարդկային բարբառով եւ յանդիմանեաց զամպարշտութիւն դատաւորին. Le lion l’ayant aperçu, reconnut le bienheureux et se prosterna devant lui et parlant le langage humain, reprocha au juge son impiété:

եւ զբաբումս ի կռապատիցն սատակեաց. եւ ինքն գնաց ի տելի իւր։ il tua beaucoup d’idolâtres, et retourna à sa place.

Եւ ըմբիշ մի երեքժանի սուսերաւ եհար զսուրբն։ Un athlète armé d’un trident aigu en frappa le saint.

5.478

հեղոյր ի մարմնոյ նորա արիւնն որպէս աղբիւր։ … le sang coulait de son corps comme une fontaine.

Եւ ելեալ ի վերայ վիմի օրհնեաց զԱստուած Il monta sur un rocher, bénit Dieu…

եւ այնպէս աւանդեաց զհոգին իւր ի ձերս Աստուծոյ։ … il rendit ainsi son âme entre les mains de Dieu.

The Martyrdom of Macrobius in Gǝʿǝz (and Arabic)   5 comments

Yesterday Alin Suciu posted a notice of a Bohairic Coptic leaf with some lines from the martyrdom of Macrobius that was recently found in a Syriac manuscript from Saint Mark’s Monastery in Jerusalem. He also mentioned the entry for that martyr in an Arabic synaxarion (published in PO 16.2, 190-193). The same entry also exists in the Gǝʿǝz synaxarion (published in PO 46.3, 304-309). The saint is commemorated on 2 Baramhāt (ⲡⲁⲣⲉⲙϩⲟⲧⲡ; see Crum 269a for the forms) in the Copto-Arabic synaxarion and 2 Mäggabit in the Gǝʿǝz synaxarion. (According to the Mensium tabulae in BHO, this date corresponds to Feb. 26 — “15 février” in the FT of PO 16 is an error; it is correctly given as “26 février” in the running title — but according to Colin’s table in PO 48.3, the Ethiopian date is Mar. 11.)

Alin notes that the new Coptic leaf has “part of the episode when Macrobius is boiled by the governor Armenius in grease, oil and pitch.” Saints’ lives sometimes exist in two lengths: a shorter notice in the synaxarion and a longer — sometimes considerably longer — one, which may be a vita (or sīra), collection of miracles, martyrdom account, an encomium, or a combination of these types, and which may circulate on its own, that is, not in a calendrical series like the synaxarion. Naturally, many more saints are listed in the synaxarion than have their own separate stories, and when more than one kind of hagiographic text exists for a particular saint, the episodes of the stories may vary more or less, whether in the same language or across languages. The Copto-Arabic and the Gǝʿǝz texts referred to above for Macrobius are essentially the same, but distinct from that of the longer encomium published by Hyvernat. Here is the beginning, with an ET of the Arabic and different readings in the Gǝʿǝz in brackets, of the synaxarion entries:

  • في مثل هذا اليوم استشهد القديس الطوباني انبا مكراوي الاسقف كان هذا الاب من اهل اشمون خريسات من اكابرها فجعل اسقفا على مدينة نقيوس
  • በዛቲ ፡ ዕለት ፡ ኮነ ፡ ቅዱስ ፡ ወብፁዕ ፡ አባ ፡ መክራዊ ፡ ኤጲስ ፡ ቆጶስ ፡ ሰማዕት። ዝንቱ ፡ ቅዱስ ፡ ኮነ ፡ እምሰብአ ፡ ሀገረ ፡ እስሙንዙራይስ ፡ እምልሂቃነ ፡ ዚአሃ ፡ እምደቡበ ፡ ግብጽ።ወተሰይመ ፡ ኤጲስ ፡ ቆጶሰ ፡ ላዕለ ፡ ሀገረ ፡ ነቂዮስ።
  • On the same [G. “this”] day the blessed saint Anba Macrobius the bishop was martyred [G. “became a martyr”]. This father [G. “saint”] came from the chiefs of Ešmūn-Ḫarīsāt [G. ʾƎsmunzurayǝs] and he was made bishop over the city of Nikiu.

The synaxarion entries do not have the detail of the longer martyrdom text that partially survives in the Coptic leaf, and there is nothing about boiling the martyr. All they have to say about Armenius, governor of Alexandria (والي الاسكندرية, መኰንነ ፡ ሀገረ ፡ እስክንድርያ፡), and his tortures at this point is the following. The texts are formally different enough that they merit separate translations.

  • فلما بلغ ارمانيوس ما يصنعه القديس من الايات امر ان يعذب بانواع العذاب بالعصر وبقطع الاعضاء وان يلقى للاسد الضارية وان يغرق في البحر وان يوضع في اتون النار وكان صابرا على هذا جميعه غالبا بقوة المسيح
  • When news of the miracles the saint was doing reached Armenius, he commanded that he be tortured with various kinds of torture — by pressing and by cutting off limbs — that he be thrown to the savage lions, that he be drowned in the sea, and that he be placed in a furnace of fire. He was enduring all of this, conquering in the power of Christ.
  • ወሶበ ፡ ሰምዐ ፡ ሄርሜንዮስ ፡ መኰንን ፡ በእንተ ፡ ተአምራት ፡ ዘገብረ ፡ ቅዱስ ፡ አባ ፡ መክራዊ ፡ ወአዘዘ ፡ ከመ ፡ ይኰንንዎ ፡ በዘዘዚአሁ ፡ ኵነኔ ፡ ወኰነንዎ ፡ በመንኰራኵራት ፡ ወመተሩ ፡ መልያልያቲሁ ፡ ወወገርዎ ፡ ለአናብስት ፡ መሠጥ ፡ ወአስጠምዎ ፡ ውስተ ፡ ባሕር ፡ ወወደይዎ ፡ ውስተ ፡ እቶነ ፡ እሳት። ወኮነ ፡ ቅዱስ ፡ ውስተ ፡ ኵሉ ፡ ኵነኔ ፡ መዋዒ ፡ ወጽኑዕ ፡ በኀይሉ ፡ ለእግዚእነ ፡ ክርስቶስ ፡ ወያነሥኦ ፡ ጥዑየ ፡ ዘእንበለ ፡ ሙስና።
  • When Armenius the governor heard about the miracles that the holy Anba Macrobius had done, he commanded that he be tortured with various kinds of torture, and they tortured him with wheels, cut off his limbs, threw him to savage lions, drowned him in the sea, and put him in a furnace of fire, and the saint was prevailing in all of this torture, strong in the power of our Lord Christ, and he will raise him whole without decay.

In addition to the obvious text-critical interest that studying multiple versions of this or that hagiographic text might conjure, in the case of probably or definitely dependent texts, questions of translation technique might be asked (and, hopefully, answered). Those interested more in the narrative content of the stories and in their use in cult and devotion, too, have plenty of material for study in eastern Christian hagiography. And while there is already far more available across these languages than any one person could completely study, new pieces continue to appear, especially in previously unploughed fields of manuscript collections, as this Coptic leaf shows, a textual witness to a particular continuum that spans Coptic, Arabic, and Gǝʿǝz.

Thanks to Alin for his notice and discussion of the Coptic fragment!

%d bloggers like this: