Archive for the ‘insects’ Tag

Old Georgian phrases and sentences 49 (Prayer-impelled gnats and wasps against the Persian army)   Leave a comment

Jacob of Nisibis’s bug-bringing prayer. The lines below come from the Life of Jacob of Nisibis (cf. BHO 405-406 for Syriac, 407-411 for Armenian) in the famous Codex Šatberdiensis (S-1141): შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ed. B. Gigineišvili and E. Giunašvili (Tbilisi, 1979). The text is available at TITUS here. The excerpt below is on p. 363.14-22 in this edition; for the corresponding (but not identical!) passages in Syriac and Armenian, see Bedjan, AMS IV 272 and Vark’ II 105. (See also the Arabic synaxarion here [Ṭūba 18], Gǝʿǝz synaxarion in PO 45.1, pp. 130-133 [Ṭǝrr 18], and Armenian synaxarion here [Arac’ 6], all with this incident reported.) An English translation follows the text and notes.

არამედ ესე ხოლო ილოცა, რაჲთა მოუვლინოს მათ ღმერთმან ზილი და ბზიკი ფესანგი, რაჲთა ამით განიბნინენ იგინი მიერ ადგილით, რაჲთა წარვიდენ მიერ და არავინ მათგანი მოისრას. და ისმინა ღმერთმან ლოცვისა მისისაჲ, ვითარცა მოსე წინაჲსწარმეტყუელისაჲ, და მყისა შინა მოუჴდა მათ გუემაჲ ესე ღმრთისამიერი ლოცვითა წმიდისა იაკობისითა. და გამოჴდა ქუეყანით მათ ზედა ზილი კაცთა ზედა და ბზიკი საჴედართა ზედა მათთა და მწრაფლ განაბნინა იგინი, რამეთუ იყო მათ თანა პილოვები-ცა მრავალი საბრძოლელად და მათ ზედა-ცა იყო ბზიკი იგი, ვიდრემდის ვერ დამდგომ იქმნნეს იგინი წინაშე ბზიკისა და ზილისა.

  • ი-ლოც-ა aor 3sg ლოცვა to pray
  • მო-უ-ვლინ-ო-ს aor conj 3sg მოვლინება to send
  • ზილი gnat, mosquito (This and the following word are used in the text in the singular as collectives, with their verbs also singular.)
  • ბზიკი wasp
  • ფესანგი colored, variegated; here it must not refer to the color of the insects, which would be the word’s usual meaning, but rather to the mixed group of insects together (cf. ḥalluṭā [< ḥlaṭ to mix] in the Syriac text)
  • გან-ი-ბნი-ნ-ე-ნ aor pass conj 3pl განბნევა to scatter, disperse
  • წარ-ვიდ-ე-ნ aor conj 3pl წარსლვა to leave, depart
  • მო-ი-სრ-ა-ს aor pass conj 3sg მოსრვა to kill off, eradicate
  • ი-სმინ-ა aor 3sg სმენა to hear
  • წინაჲსწარმეტყუელი prophet
  • მყისა შინა suddenly, in a moment
  • გუემაჲ beating, hitting, torture, torment
  • ღმრთისამიერი divine
  • მო-უ-ჴდ-ა aor 3sg მოჴდომა to come, fall on, come upon
  • გამო-ჴდ-ა aor 3sg გამოჴდომა to come up out of
  • საჴედარი mount, horse, ass
  • მწრაფლ quickly
  • გან-ა-ბნი-ნ-ა aor 3sg N განბნევა to scatter, disperse
  • პილოჲ elephant (cf. M/Npers pīl, Syriac pīlā, Armenian փիղ [cf. Hübschmann, Arm. Gr. p. 255], Arabic fīl, etc.; NB that in Georgian the first consonant is unaspirated as in Persian and Syriac, in contrast to Armenian and Arabic)
  • საბრძოლელი weapon, s.t. for fighting
  • დამდგომი able to withstand, able to oppose
  • ი-ქმნ-ნ-ეს aor pass 3pl ქმნა to make

Here is a rough ET:

But he prayed that God would send on them a swarm of gnats and wasps so that thereby they might scatter them from the place, that they should depart from there and none of them should perish. And God heard his prayer, as [he had heard the prayer] of Moses the prophet, and immediately this divine torment fell upon them by means of the prayer of Saint Jacob, and gnats came up from the ground upon the men and wasps [came] upon their mounts, and they quickly scattered them, for they had many elephants for the battle and the wasps were upon them, until they were unable to withstand the wasps and gnats.

Old Georgian phrases and sentences 43 (on natural transformations)   1 comment

I was first led to a sentence in the passage below thanks to a citation in the Georgian dictionary of Sarjveladze and Fähnrich (2005), 632, s.v. მბუვარეჲ, “Insekt”, the sentence coming from the Georgian version of Basil’s nine homilies on the Hexaemeron, ed. Ilia Abuladze — უძველესი რედაკციები ბასილი კესარიელის «ექუსთა დღეთაჲსა» და გრიგოლ ნოსელის თარგმანებისა «კაცისა აგებულებისათჳს» X-XIII სს-ის ხელნაწერთა მიხედვით / Древнейшие Редакции «Шестоднева» Василия Кесарийского и Толкования «Об Устроении Человека» Григория Нисского по Рукописям X-XIII вв. (The Oldest [Georgian] Versions of the Hexaemeron of Basil of Caesarea and Gregory of Nyssa’s De Natura Hominis in 10th-13th -century Manuscripts) — p. 121.3-7. (S. & F. translate the sentence in question, “Man berichtet uns über den Wurm Indiens, der Hörner hat, daß sie zuerst Würmer sind und dann Insekten werden.”) Here now is that sentence with its fuller context, together with the Greek text, and, as usual, Georgian lexical and grammatical aids. The Greek (§ 8.8.12-25) is from S. Giet, Basile de Césarée. Homélies sur l’hexaéméron, 2nd edn., Sources chrétiennes 26 bis (Paris: Éditions du Cerf, 1968), the 19th-cent. ET of which will be found here and elsewhere online. The Georgian text, from which here p. 121.1-11, is available at TITUS here. (NB a typo in the first two lines there: განცხადები. სათჳს > განცხადებისათჳს.)

Τί φατε, οἱ ἀπιστοῦντες τῷ Παύλῳ περὶ τῆς κατὰ τὴν ἀνάστασιν ἀλλοιώσεως, ὁρῶντες πολλὰ τῶν ἀερίων τὰς μορφὰς μεταβάλλοντα;

რასა იტყჳთ, რომელნი-ეგე უარ-ჰყოფთ პავლეს განცხადებისათჳს აღდგომისა, რაჟამს იხილნეთ განახლებად მრავალნი ცხოველნი ჰაერისანი?

  • ი-ტყუ-ი-თ pres 2pl სიტყუა to say, speak
  • უარ-ჰ-ყოფ-თ pres 2pl უარ-ყოფა to deny, disbelieve
  • განცხადებაჲ revelation (also Epiphany)
  • აღდგომაჲ resurrection
  • ი-ხილ-ნ-ეთ aor 2pl N ხილვა to see
  • განახლება to renew
  • ცხოველი living
  • ჰაერი air

Ὁποῖα καὶ περὶ τοῦ Ἰνδικοῦ σκώληκος ἱστορεῖται τοῦ κερασφόρου· ὃς εἰς κάμπην τὰ πρῶτα μεταβαλὼν, εἶτα προϊὼν βομβυλιὸς γίνεται,

ვითარცა-იგი გუაუწყებენ ჩუენ მატლისა მისთჳს ჰინდოეთისა, რომელსა-იგი ასხენ რქანი, რომელი-იგი პირველ არიან მატლ, და შემდგომად მისა იქმნის იგი მბუვარე,

  • გუ-ა-უწყებ-ენ pres 3pl O1pl(inclusive) უწყება to tell, inform
  • მატლი worm. In this sentence the word serves both for Greek σκώληξ “worm” and κάμπη “caterpillar”.
  • ჰინდოჲ Indian, Ethiopian
  • ა-სხ-ენ pres 3pl (ind. vb.) სხმა to have
  • რქაჲ horn
  • არ-ი-ან pres 3pl ყოფა to be. I am not sure why this should be plural. Note that the A ms (see the apparatus) here has არ-ნ iter pres 3sg after მატლი.
  • ი-ქმნ-ი-ს iter aor 3sg ქმნა to make
  • მბუვარეჲ (buzzing) insect (cf. Rayfield, et al., Dictionary, vol. 2, 873a)

καὶ οὐδὲ ἐπὶ ταύτης ἵσταται τῆς μορφῆς, ἀλλὰ χαύνοις καὶ πλατέσι πετάλοις ὑποπτεροῦται.

და არცაღა ამას სახესა ზედა დაადგრის, არამედ ფრინავნ იგი ფრთითა ლბილითა და ვრცელითა.

  • სახეჲ nature, circumstance, thing
  • და-ა-დგრ-ის pres 3sg დადრომა to remain, stay
  • ფრინ-ავ-ნ iter pres 3sg ფრინვა to fly
  • ფრთეჲ/ფრთაჲ wing
  • ლბილი smooth, soft
  • ვრცელი wide, broad (as adj); muscle (as noun)

Ὅταν οὖν καθέζησθε τὴν τούτων ἐργασίαν ἀναπηνιζόμεναι, αἱ γυναῖκες, τὰ νήματα λέγω ἃ πέμπουσιν ὑμῖν οἱ Σῆρες πρὸς τὴν τῶν μαλακῶν ἐνδυμάτων κατασκευὴν,

ჵ დედანო, რაჟამს დასხდეთ რცხად სთულისა მის თქუენისა, რომელი-იგი გიქმნის თქუენ ჭიამან ყაჭისამან საქუსლად სამოსლისა ლბილისა,

  • და-სხდ-ე-თ aor 2pl დასხდომა to sit
  • რცხა to wash, clean. Greek ἀναπηνίζεσθαι means “to unwind”. Did the Georgian translator read a form of ἀπονίζειν instead (ἀπονιζόμεναι)?
  • სთული thread, string
  • გ-ი-ქმნ-ი-ს iter aor 3sg O2 ქმნა to make
  • ჭიაჲ worm. Greek Σῆρες may either be “Chinese (people)” or “silkworms”; the Georgian translator took it to be the former here, and with a generic singular rather than a plural.
  • ყაჭი silk
  • საქუსალი The lexicon in Abuladze’s edition, p. 252, cites from Orbeliani the definition ქსელი საქსოვი warp (for weaving); the form საქსუსალი (with additional -ს-) is in Rayfield, et al., Dictionary, vol. 2, p. 1166, “web, weft, woof”. Cf. also the verb ქუსვა to braid, weave. It must function here almost like a v.n. for “to weave”.
  • სამოსელი garment, clothing

μεμνημέναι τῆς κατὰ τὸ ζῷον τοῦτο μεταβολῆς, ἐναργῆ λαμβάνετε τῆς ἀναστάσεως ἔννοιαν, καὶ μὴ ἀπιστεῖτε τῇ ἀλλαγῇ ἣν Παῦλος ἅπασι κατεπαγγέλλεται.

მოიჴსენეთ თქუენ განახლებაჲ ცხოველისაჲ მის და მოიპოვეთ ჭეშმარიტი განზრახვაჲ განახლებისათჳს აღდგომისა და გრწმენინ განახლებაჲ იგი, რომელ თქუა პავლე.

  • მო-ი-ჴსენ-ე-თ aor imv 2pl მოჴსენება to remember
  • მო-ი-პოვ-ე-თ aor imv 2pl მოპოვნება to get, acquire, earn
  • ჭეშმარიტი true. Greek ἐναργής means “clear, manifest, distinct”.
  • განზრახვაჲ thinking, reasoning (v.n.)
  • გ-რწმენ-ინ aor imv 3sg O2 (ind. vb.) რწმენა to believe, trust
  • თქუა aor 3sg თქუმა to speak, say

Finally, for what it’s worth, here is an ET of the Georgian text:

What do you say, you who deny Paul concerning the revealing of the resurrection, when you see many living things of the air being renewed? As they tell us about that worm of the Indians [or Ethiopians] that has horns, the one which at first is a worm and afterward becomes a buzzing insect. And it does not remain in this shape, but flies with soft and broad wings. O women, when you sit to wash your thread, which the silk worm makes for you to weave soft garments, remember the renewal of that which is living, acquire the true conception concerning the renewal of the resurrection, and believe in that renewal that Paul speaks of!

%d bloggers like this: