Archive for the ‘Greek Bible’ Tag

Old Georgian phrases and sentences 42: Purim edition, Esther 7:7-10   Leave a comment

Since we are at Purim’s doorstep, here are a few verses from Esther in Old Georgian with vocabulary and some notes. The only version of the book accessible and known to me is that in the so-called Mcxeta Bible, more varied and more lately compiled than the Oshki/Jerusalem text and the old lectionaries. (An electronic edition of the Mxceta Bible is available at TITUS here.)

The book of Esther in the Greek Bible is known not only for having six parts that do not correspond to anything in the Masoretic text, but also for having two distinct versions, the “LXX” or “Old Greek” version and the “alpha text”. For some details, including edition history, see D.J.A. Clines, The Esther Scroll, chapters 6, 7, and the appendix, parts of which should be available for some people, at least, here. See also Swete, Introduction to the Old Testament in Greek, pp. 257-259, and T.M. Law, When God Spoke Greek, pp. 63-64. Hanhart’s Göttingen edition of Esther includes both texts, as do the Cambridge Septuagint and Lagarde, Librorum veteris testamenti canonicorum pars prior graece. The NETS English version of both texts is available here.

The passage we are concerned with is numbered 7:7-10 in (at least most) English Bibles and in the Georgian edition referred to above. The two Greek texts are numbered differently from each other in all of the editions I have looked at (and NETS), but they will be found in Hanhart’s ed. on pp. 183-185, in the Cambridge Septuagint here and here, and in Lagarde here. For a few more notes, see Field here. (If you’d like a visual aid for the biblical scene just before this one, see Ernest Normand’s here and Doré’s here. A 14th-century miniature from Vind. Pal. 1191 with Haman hanging is available through HMML’s Vivarium here, and Barry Moser’s rendering of Haman standing before the gallows is here.)

I had not read any of Esther in Georgian until recently and when comparing the Georgian text of the Mcxeta Bible with the two Greek versions I was struck by how much this Georgian version is an amalgamation of the two Greek texts: it follows neither absolutely. Before any conclusion about this can be reached, the entire book must be studied, of course, alongside the Greek texts and the thick apparatūs critici of the aforementioned editions, as well as the Armenian version. But for now, we can confirm that at least for this passage, the Georgian version was not based on a text cleanly and simply like either the LXX Esther or the alpha-text Esther, but it shows features of both. Indeed, a color-coded edition — one much simpler than that recently executed for Faulkner’s Sound and the Fury; see also here and here — would show how apparently amalgamated this Georgian translation is.

Here, accompanied by some notes for vocabulary and grammar, is the text from TITUS, but with two places that seem to need correction in verse 7: ახლდნა > ახლდა and ევედრებთდა > ევედრებოდა.

7 და ზე ახლდა სმისაგან, განვიდა მტილად. ხოლო ამანს შეეშინა და შეუვრდა ფერჴთა დედოფლისათა. და დავარდა ცხედარსა მისსა ზედა. და ევედრებოდა დედოფალსა, რამეთუ ჰხედვიდა თავსა თჳსსა ბოროტსა შინა.

ზე up | ახლდ-ა aor 3sg ახლდომა to jump up | სმაჲ drinking, getting drunk | გან-ვიდ-ა aor 3sg განსლვა to go out, go forth | მტილი garden | შე-ე-შინ-ა aor 3sg (indir. vb) შეშინება to be afraid | შე-უ-ვრდ-ა aor 3sg შევრდომა to fall down | და-ვარდ-ა aor 3sg დავრდომა to fall down | ცხედარი bed | ე-ვედრებ-ოდ-ა impf 3sg ვედრება to ask, beg, implore | ჰ-ხედვ-ი-დ-ა impf 3sg ხედვა to see

8 ხოლო მეფემან მოაქცია მიერ მტილით სასმურადვე და იხილა ამან ცხედარსა ზედა დავრდომილი და ევედრებოდა დედოფალსა. ჰრქუა მეფემან: ვერ კმა-გეყოა შენ შეცოდება მეფისა, არამედ ცოლსაცა ჩემსა ჰმძლავრებ ჩემ წინაშე სახლსა შინა ჩემსა? ამანს რაჲ ესმა ესე; ჰრცხვენა პირსა წინაშე

მო-ა-ქცი-ა aor 3sg მოქცევა to (re)turn | სასმური drinking-place | ი-ხილ-ა aor 3sg ხილვა to see | დავრდომილი ptcp დავრდომა to fall down | კმა-გ-ე-ყო-ა aor 3sg O2 (+ interr ptcl) კმა-ყოფა to be enough for, satisfy | შეცოდება to sin against | ჰ-მძლავრებ pres 2sg მძლავრება to use force, violence with | ესმა aor 3sg (indir. vb) სმენა to hear | ჰ-რცხვენ-ა aor 3sg O3 რცხჳნება to shame | პირი face (here, the king’s); apparently reading Greek διετράπη τῷ προσώπῳ as “he was confounded at (his) face”

9 და თქუა ბუგათან, ერთმან მონათგანმან მისმან, საჭურისმან: აჰა, ძელი ეზოსა შინა მისსა, რომელი მომზადა ამან ერგასის წყრთა, რამეთუ მოეკვეთა იგი, რათა აღაგოს მარდოქე, რომელი იტყოდა მეფისათჳს კეთილსა. და თქუა მეფემან: დამოჰკიდეთ იგი მას!

საჭურისი eunuch | ძელი tree | ეზოჲ court, yard, house | მო-მზად-ა aor 3sg მომზადება to prepare | ერგასისი fifty | წყრთაჲ cubit | მო-ე-კვეთ-ა aor 3sg მოკვეთა to cut off, sever | აღ-ა-გ-ო-ს aor conj 3sg აღგება to put up (The word usually means to make, create; prepare; or load. It apparently corresponds to ἵνα κρεμάσῃ, but this is not the regular word for hanging. Cf. the following vocabulary word.) | დამო-ჰ-კიდ-ე-თ aor imv 2pl O3 დამოკიდება to hang (tr.)

10 და მოაბეს ამან მასვე ძელსა, რომელიცა მზა-ეყო მარდოქესთჳს. და* მიაქცია ღმერთმან ზრახვა მისი მისავე და სახლსა ზედა მისსა. და წარიჴადა** მეფემან ბეჭედი თჳსი ჴელისაგან მისისა და დაბეჭდეს ყოველსა საცხორებელსა ამანისასა. და მაშინ დასცხრა მეფე გულისწყრომისა მისისაგან

*On the following sentence, see the note below.

**For წარიჴადა მეფემან ბეჭედი თჳსი ჴელისაგან მისისა, cf. Gen 41:42.

მო-ა-ბ-ეს aor 3pl მობმა to fasten, bind on | მზა-ე-ყო aor 3sg მზა-ყოფა to prepare | მი-ა-ქცი-ა aor 3sg მიქცევა to turn back | ზრახვა sight, thought, intention | წარ-ი-ჴად-ა aor 3sg წარჴდა to pull off | ბეჭედი (signet-)ring | და-ბეჭდ-ე-ს aor 3pl დაბეჭდვა to seal | საცხორებელი possession(s) | და-ს-ცხრ-ა aor 3sg დაცხრომა to relax, let o.s. go | გულისწყრომაჲ anger

Note. Concerning the explanatory sentence და მიაქცია ღმერთმან ზრახვა მისი მისავე და სახლსა ზედა მისსა in verse 10, as far as I can tell, there is nothing in any Greek (or Armenian) witness to correspond to it. We might translate it, “And God returned his intention upon him and his household,” the pronominal references, I think, being for Haman, that is, God brought Haman’s plan to pass on himself and his own family. The language is familiar from at least a few other places:

Gen 8:11 JerLect
და მიაქცია მისავე ტრედმან მან
καὶ ἀνέστρεψεν πρὸς αὐτὸν ἡ περιστερὰ

1 Kg 13:6 Mcx
მოიქცა ჴელი მეფისა მისავე
ἐπέστρεψεν τὴν χεῖρα τοῦ βασιλέως πρὸς αὐτόν

2 Kg 1:5 Mcx
მიიქცეს მოციქულნი იგი მისავე
ἐπεστράφησαν οἱ ἄγγελοι πρὸς αὐτόν

Est 10:8
ღმერთმან მიაქცია ბოროტი მისი მისავე
God returned his evil to him (≈ nothing exactly in Greek Esther here)

%d bloggers like this: