Archive for the ‘Georgian grammar’ Tag

Some forms of Old Georgian აქუს “to have”   Leave a comment

While reading in the Gospel of Mark in Old Georgian (Adishi) recently, I came across the words არღარა გაქუნს სარწმუნოებაჲ? (Mk 4:40) Since I knew the story and also had the Greek New Testament open beside me, I knew the text there was οὔπω ἔχετε πίστιν. In the verb გაქუნს I recognized ა-ქუ-ს “to have”, a so-called indirect verb, which for this verb has the possessor marked with the series of prefixes that are also used to mark Georgian objects in other instances (O1 მ-, O2 გ-, etc.) and the thing possessed in the nominative case. This Georgian verb is perhaps first retrieved mentally as the present, აქუს “he has”. But what about the -ნ- in our form, particularly the combination -ნ-ს?

First, let’s look at some other forms of the verb. For accessibility and clarity, we will use examples from the Gospels, in this case all from the Adishi text (available at TITUS). The pres has -ქუ-, as in მ-ა-ქუს I have, გ-ა-ქუს you have, etc.

Lk 7:40
Σίμων, ἔχω σοί τι εἰπεῖν
სიმონ, მაქუს რაჲმე სიტყუად შენდა

Mk 9:50
ἔχετε ἐν ἑαυτοῖς ἅλα
გაქუს თქუენ მარილი

Lk 18:22
πάντα ὅσα ἔχεις πώλησον
ყოველი, რაჲ გაქუს, განყიდე

Jn 19:7
ἡμεῖς νόμον ἔχομεν
ჩუენ შჯული გუაქუს

The impf has -ქუნ-, as in X-ა-ქუნ-დ-ა:

Lk 19:20
ἰδοῦ ἡ μνᾶ σου ἣν εἶχον ἀποκειμένην ἐν σουδαρίῳ
უფალო, აჰა, ვეცხლი შენი, რომელი მაქუნდა დაკრძალული სუდარსა

Jn 9:41
οὐκ ἂν εἴχετε ἁμαρτίαν
ცოდვაჲმცა არა გაქუნდა

Mt 18:25
μὴ ἔχοντος δὲ αὐτοῦ ἀποδοῦναι
და ვითარ არარაჲ აქუნდა გარდაჴდად

For the -ნ-, NB also ქონებაჲ “(the fact of) having, possessing” and derivatives (Sarjveladze and Fähnrich, Altgeorgisch-Deutsches Wörterbuch, p. 1279). In addition, when the possessed thing is plural, we have (with third person possessor) ჰ-ქონ-ან, also showing the loss of the version vowel ა-. Kevin Tuite (p.c.) points out a sentence illustrating both forms (singular possessed and plural possessed):

Sinai Mravaltavi, p. 167.35-36 (at TITUS here)

პეტრეს კლიტენი ჰქონან ცათა სასუფეველისანი და ბრძანებაჲ აქუს
Peter has the keys of the kingdom of heaven, and has the command.

Now for some forms in various persons with ა-ქუნ-ს:

Mt 14:17
οὐχ ἔχομεν ὧδε εἰ μὴ πέντε ἄρτους καὶ δύο ἰχθύας
არა გუაქუნს აქა, გარნა ხუთი პური და ორი თევზი

Mt 15:32
οὐχ ἔχουσιν τί φάγωσιν
არაჲ აქუნს, რაჲმცა ჭამეს

Mt 15:34
πόσους ἄρτους ἔχετε;
რაოდენი პური გაქუნს აქა?

Mt 21:26
πάντες γὰρ ὡς προφήτην ἔχουσιν τὸν Ἰωάννην
რამეთუ იოვანე ყოველთა წინაწარმეტყუელად აქუს (variant: აქუნს)

Mt 27:65
ἔχετε κοθστωδίαν
გაქუნს თქუენ დასი

Lk 5:24
ὅτι υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐξουσίαν ἔχει ἐπὶ τῆς γῆς ἀφιέναι ἁμαρτίας
რამეთუ ჴელმწიფებაჲ აქუნს ძესა კაცისასა ქუეყანასა ზედა მიტევებად ცოდვათა

Lk 12:19
ψυχή, ἔχεις πολλὰ ἀγαθὰ κείμενα εἰς ἔτη πολλά
სულო, გაქუნს ყოველი კეთილი დაუნჯებული მრავალთა წელთაჲ

And finally, our sentence that started this inquiry:

Mk 4:40
οὔπω ἔχετε πίστιν;
არღარა გაქუნს სარწმუნოებაჲ

These all have present meaning and they all translate a Greek present. (მ-/გ-/გუ-)აქუნს would seem to be, then, an allomorph of (მ-/გ-/გუ-)აქუს with the -ნ- of the root kept intact.

(Very many thanks to Kevin Tuite for discussing some of these forms with me.)

Advertisements

Old Georgian phrases and sentences 64 (Luke 4:34)   Leave a comment

Today’s lines are from the Gospel: the demoniac’s words of recognition to Jesus in Lk 4:34. The Georgian is straightforward, but first, here’s the Greek:

ἔα, τί ἡμῖν καὶ σοί, Ἰησοῦ Ναζαρηνέ; ἦλθες ἀπολέσαι ἡμᾶς; οἶδά σε τίς εἶ, ὁ ἅγιος τοῦ θεοῦ.

On ἔα, an exclamation especially common in Greek drama, see LSJ here; some translators, however, ancient (e.g. Peshitta, Harqlean, Armenian,* Vulgate) and modern (e.g. KJV), have taken the word to be the pres impv 2sg of ἐᾶν, spelled (and accented) the same way. For the Hebrew Vorlage (מה לי ולך) of τί ἐμοὶ/ἡμῖν καὶ σοί (cf. Lk 8:28, Jn 2:4), cf. Jdg 11:12, 1 Kgs 17:18, 2 Kgs 3:13; Hos 14:9 (Eng 14:8), 2 Chr 35:21.

Here’s the Georgian Adishi text:

ეჰა, რაჲ არს ჩემი და შენი, იესუ ნაზორეველო? მოხუედ წარწყმედად ჩუენდა, გიცით შენ, ვინ ხარ წმიდაჲ ეგე ღმრთისაჲ.

  • ეჰა An exclamation, this Georgian version, along with the Pre-Athonite and Giorgi’s, thus standing apart from both Syriac and Armenian.
  • მო-ხ-უედ aor 2sg მოსლვა to come
  • წარწყმედა to destroy
  • გ-ი-ც-ი-თ pres 1pl O2 ცოდნა to know (cf. Aronson, §9.1.4)

*The Armenian in Künzle’s ed. is թուղացո՛; the Zohrab Bible has the spelling թուլացո՛. In either case, it’s aor impv 2sg թուղ/լացուցանեմ, թուղ/լացուցի to let, permit, relax, loosen (cf. Nor Baṙgirk’ 1: 821a-b, Künzle, 2: 277).

Old Georgian phrases and sentences 58 (Psalm 151:7)   Leave a comment

This time our Georgian lines come from Psalm 151 in a tenth-century Sinai manuscript. Among the following Georgian manuscripts of the Psalms in the old Sinai collection, only № 42 (see Garitte, Catalogue, pp. 156-158) has Psalm 151 (ff. 257v-258r, image 263), there following the Odes and the Beatitudes:

  • 22 (10th/11th, nusxuri)
  • 29 (10th, asomtavruli)
  • 42 (10th, asomtavruli)
  • 86 (14th/15th, nusxuri)

The others listed here only have the 150 Psalms and the Odes, except for № 22, which is incomplete at the end, and so it is not known what it had in addition to the 150 Psalms. Ps 151 not in the Graz manuscript, which ends with the Odes, but it is in Red. A, ed. M. Shanidze (at TITUS here).

Here is an image of our verse from the aforementioned Sinai manuscript (thanks to E-corpus):

Ps 151:7 in Sinai geo. 42, f. 258r

Ps 151:7 in Sinai geo. 42, f. 258r

Here is the asomtavruli and a transliteration into mxedruli:

Ⴞ(ႭႪႭ) ႫႤ ႱႠႾႤႪႨႧႠ ႳႴႪႨႱႠ Ⴖ(ႫႰ)ႧႨႱႠ ႹႤႫႨႱႠჂႧႠ ႫႭႥႨႶႤ ႫႠႾჃႪႨ ႨႢႨ ႫႨႱႨ ႣႠ ႫႭႥჀႩႭჃႤႧႤ ႧႠႥႨ ႫႨႱႨ ႣႠ ႠႶႥჄႭႺႤ ႷႭჃႤႣႰႤႡႠჂ ႻႤႧႠ ႢႠႬ Ⴈ(ႱႰႠ)ჁႪႨႱႠႧႠ

ხ(ოლო) მე სახელითა უფლისა ღ(მრ)თისა ჩემისაჲთა მოვიღე მახჳლი იგი მისი და მოვჰკუეთე თავი მისი და აღვჴოცე ყოჳედრებაჲ ძეთაგან ი(სრა)ჱლისათა.

  • მო-ვ-ი-ღე aor 1sg მოღება to take, get
  • მახჳლი sword
  • მო-ვ-ჰ-კუეთ-ე aor 1sg O3 მოკუეთა to cut off
  • აღ-ვ-ჴოც-ე aor 1sg აღჴოცა to destroy, remove
  • ყუედრებაჲ reproach, derision, abuse

Finally, for comparison, here is the verse in Greek, Armenian, and Syriac. The Georgian text is unique in having “with the name of the Lord, my God” at the beginning of the verse. (Syriac from Harry F. van Rooy, “A Second Version of the Syriac Psalm 151,” Old Testament Essays 11:3 (1998): 567-581; see also William Wright, “Some Apocryphal Psalms in Syriac,” Proceedings of the Society of Biblical Archaeology 9 (1886-1887): 257-266.)

ἐγὼ δὲ σπασάμενος τὴν παρ᾽ αὐτοῦ μάχαιραν ἀπεκεφάλισα αὐτὸν καὶ ἦρα ὄνειδος ἐξ υἱῶν Ισραηλ.

Ես հանի զսուսեր ՛ի նմանէ եւ հատի́ զգլուխ նորին, եւ բարձի զնախատինս յորդւոցն ի(սրաէ)լի։

հանեմ, հանի to draw, pull out | սուսեր sword | հատանեմ, հատի to cut | բառնամ, բարձի to lift, remove | նախատինք injury, blame, reproach, dishonor

9SH1 enā dēn kad šemṭēt saypēh pesqēt rēšēh w-arimēt ḥesdā men bnayyā d-Isrāʾēl

šmṭ to draw | saypā sword | psq to cut | rwm C to lift, remove | ḥesdā shame

12t5 enā dēn šemṭēt menēh ḥarbēh w-bēh nesbēt rēšēh w-aʿbrēt ḥesdā men Isrāʾēl

ḥarbā sword | nsb to take | ʿbr C to remove

Old Georgian phrases and sentences 45 (Saint George)   Leave a comment

Today is the commemoration of Saint George across many Christian traditions, so it occurred to me that it would be suitable to offer a brief look at the text of his martyrdom in Sin. geo. 62, specifically the beginning, the end, and the scribes mini-colophon. These two short passages will not only grant us an opportunity to study some grammar and vocabulary, as usual, but also, since images of the manuscript are easily accessible at E-corpus (along with other manuscripts, Georgian and otherwise, from Saint Catharine’s, but not the new finds), an opportunity to study Georgian scripts and handwriting, mostly nusxuri, but also some asomtavruli. For a detailed treatment of this tenth century manuscript, where the Saint George martyrdom is found on ff. 29rb-38vb, see Gérard Garitte’s Catalogue des manuscrits géorgiens littéraires du Mont Sinaï, CSCO 165, Subs. 9 (Louvain, 1956), pp. 197-209. Images of the manuscript are available here, images 30-40; I include one image of the last few lines below, but I encourage you to have a look at the other parts, too.

This Georgian version is close, but not identical, to BHG 672, published by Krumbacher, Der heilige Georg in der griechischen Überlieferung, pp. 41ff. (This volume is available at Hathi Trust here, where it is readable, but one must have a partner login to download the book. I have not yet found the volume openly downloadable anywhere else.) For convenient comparison, here are the two Greek passages from Krumbacher that correspond to those given below in Georgian:

p. 41 (introductory parag. is not in Georgian) : ἐγένετο τοίνυν κατ᾽ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν τῆς σατανικῆς εἰδωλολατρείας ἐπικρατούσης κατὰ τῶν ἀνθρώπων βασιλεῦσαι Διοκλητιανὸν τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς λοιμόν τινα καὶ θῆρα ἄγριον γενόμενον κατὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ ποίμνης ἡττώμενον σφόδρα τῇ πλάνῃ τῶν ματαίων εἰδώλων.

p. 51: ἐγὼ δὲ Πασικράτης ὁ δοῦλος τοῦ ἁγίου Γεωργίου ἀκολουθήσας τῷ ἐμῷ δεσπότῃ ἐπὶ πᾶσιν τὰ ὑπομνήματα βεβαίως συνέταξα· καὶ μακάριος ὁ πιστεύσας Χριστῷ τῷ ἀληθινῷ θεῷ ἡμῶν καὶ σωτῆρι, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

In what follows, I give a line-by-line transcription of these passages from the manuscript in whatever script they appear there, followed by a transliteration into mxedruli, some vocabulary and notes, and finally an ET. Abbreviations are resolved and indicated by parentheses. (For the asomtavruli and nusxuri to be visible on your machine, you must have a font that includes them.)

[29rb, eight lines from bottom]

ႠႮႰႨႪႱႠ ႩႢ ႼႠႫႤႡႠჂ

Ⴜ(ႫႨ)ႣႨႱႠ ႢႤႭႰႢႨႱႠ:

Ⴞ(ⴍⴊⴍ) ⴐ(ⴀ)ⴏ(ⴀⴋ)ⴑ ⴈⴂⴈ ⴃⴀⴄ<ⴎ>ⴗⴐⴀ ⴉⴄⴐⴎ

ⴇⴋⴐⴀⴞⴍⴣⴐⴄⴁⴀⴑⴀ ⴄⴘⴋⴀⴉ

ⴈⴑⴀⴑⴀ ⴗ(ⴍⴅⴄ)ⴊⴈ ⴑⴍⴔⴄⴊⴈ ⴈⴗⴍ

ⴁⴄⴐⴛⴄⴌⴇⴀ ⴆ(ⴄⴃ)ⴀ ⴋⴄⴔⴡ ⴐ(ⴍⴋ)ⴊ(ⴈ)

ⴑⴀ ⴑⴀⴞⴄⴊⴈ ⴄⴐⴕⴍⴓⴀ ⴃⴈⴍⴉ

ⴊⴈⴒⴈⴀⴌⴄ ⴋⴤⴄⴚⴈ ⴋⴛⴣⴌ

[29va]

ⴅⴀⴐⴄ ⴂ(ⴀ)ⴌⴋⴐⴗⴍⴣⴌⴄⴊⴈ ⴑⴀ

ⴋⴜⴗⴑⴍⴇⴀ ⴕ(ⴐⴈⴑⴒ)ⴄⴑⴇⴀ

აპრილსა კგ წამებაჲ წ(მი)დისა გეორგისა

ხ(ოლო) რ(ა)ჟ(ამ)ს იგი დაე<პ>ყრა კერპთმსახურებასა ეშმაკისასა ყ(ოვე)ლი სოფელი იყო ბერძენთა ზ(ედ)ა მეფჱ რ(ომ)ლ(ი)სა სახელი ერქუა დიოკლიტიანე მჴეცი მძჳნვარე განმრყუნელი სამწყსოთა ქ(რისტ)ესთა

  • და-ე-პყრ-ა aor pass 3sg დაპყრობა to take, possess, grab, grip (for the CV -ე- and passives, see Deeters § 160)
  • კერპთმსახურებაჲ idol worship (კერპი idol [here with the pl-marking -თ] + მსახურებაჲ service > worship [cf. λατρεία])
  • ბერძენი Greek, Roman
  • მჴეცი wild beast
  • მძჳნვარი raging, angry, furious
  • განმრყუნელი corrupting, perverting
  • სამწყსოჲ flock

April 23: The Martyrdom of Saint George

Now when the whole word was gripped with diabolical (lit. of the devil) idolatry, there was a king over the Romans whose name was Diocletian, a raging beast corrupting the flocks of Christ.

* * *

[38va, seven lines from bottom]

Ⴃⴀ ⴋⴄ ⴁⴀⴑⴈⴀⴌⴉⴀⴐⴒⴍⴑ ⴋⴍⴌⴀ

ⴜ(ⴋⴈ)ⴃⴈⴑⴀ ⴂ(ⴈⴍⴐⴂ)ⴈⴑⴀ ⴘⴄⴍⴣⴃⴄⴂ ⴍ(ⴣⴔⴀⴊ)ⴀ

ⴙⴄⴋⴑⴀ. ⴃⴀ ⴀⴖⴅⴜⴄⴐⴄ ⴜⴀ

ⴋⴄⴁⴀⴢ ⴄⴑⴄ ⴋⴈⴑⴈ ⴝⴄⴘⴋⴀⴐⴈ

ⴒⴀⴃ ⴃⴀ ⴍⴣⴕⴚⴄⴅⴄⴊⴀⴃ. ⴃⴀ

ⴌⴄⴒⴀⴐ ⴀⴐⴑ ⴐ(ⴍⴋⴄ)ⴊⴑⴀ ⴠⴐⴜⴋⴄⴌⴄⴑ (letters ⴀⴐ of ⴀⴐⴑ wr. supralinearly)

ⴕ(ⴐⴈⴑⴒ)ⴄ ⴖ(ⴋⴄⴐ)ⴇⴈ ⴝⴄⴘⴋⴀⴐⴈⴒⴈ.

[38vb]

ⴃⴀ ⴋⴤⴑⴌⴄⴊⴈ ⴙ(ⴍⴣⴄ)ⴌⴈ ⴐ(ⴍⴋ)ⴊⴈⴑⴀ

ⴀⴐⴑ ⴃ(ⴈⴃⴄ)ⴁ(ⴀ)ⴢ ⴇⴀⴌⴀ ⴋⴀⴋⴈⴇ ⴃⴀ

ⴑⴍⴣⴊⴈⴇ ⴜ(ⴋⴈ)ⴃⴈⴇⴍⴣⴐⴇ.

ⴍ(ⴣ)ⴉ(ⴍⴣⴌⴍⴣⴇ)ⴈ ⴍ(ⴣ)ⴉ(ⴍⴣⴌⴈⴑⴀⴋⴃ)ⴄ ⴀ(ⴋⴡ)ⴌ

და მე ბასიანკარტოს მონაჲ წ(მი)დისა გ(იორგ)ისა შეუდეგ ო(ჳფალს)ა ჩემსა და აღვწერე წამებაჲ ესე მისი ჭეშმარიტად და უქცეველად და ნეტარ არს რ(ომე)ლსა ჰრწმენეს ქ(რისტ)ე ღ(მერ)თი ჭეშმარიტი. [38vb] და მჴსნელი ჩ(ოჳე)ნი რ(ომ)ლისა არს დ(იდე)ბ(ა)ჲ თანა მამით და სულით წ(მი)დითურთ. ო(ჳ)კ(ოჳნოჳთ)ი ო(ჳ)კ(ოჳნისამდ)ე ამ(ჱ)ნ

  • შე-უ-დეგ aor 1sg შედგომა to follow
  • აღ-ვ-წერ-ე aor 1sg აღწერა to write
  • უქცეველად without changing anything
  • ჰ-რწმენ-ეს aor conj 3sg O3 რწმენა to believe (indir. vb) (cf. Jn 7:38 Ad რომელსა ჰრწმენეს ჩემდამო ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ; Jn 20:29 Ad რამეთუ მიხილე და გრწმენა; ნეტარ, რომელთა არა უხილავ და ჰრწმენეს ὅτι ἑώρακάς με πεπίστευκας; μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες καὶ πιστεύσαντες)
  • მჴსნელი saving, rescuing > savior

And I Basiankartos [Gr. Pasikrátēs], the servant of Saint George, followed my master and I wrote down this his martyrdom truthfully and without changing anything, and blessed is he who will believe in Christ, the true God, and our savior, to whom the glory belongs, together with the Father and the Holy Spirit, forever and ever. Amen.

* * *

Sin. geo. 62, f. 38vb, lines 1-4

Sin. geo. 62, f. 38vb, lines 1-4

And finally, the scribe’s mini-colophon, written small, has one line in asomtavruli then one again in nusxuri:

ႫႭႫႨჄႱႤႬႤ Ⴜ(ႨႬႠႸ)Ⴄ Ⴖ(ႫႰႧ)ႨႱႠ

ⴜ(ⴋⴈⴃⴀ)ⴍ ⴂ(ⴈⴍⴐⴂ)ⴈ ⴃⴀ ⴋⴄ(ⴍ)ⴞ ⴂ(ⴍⴣⴄ)ⴗ(ⴀ)ⴅ ⴀ(ⴋⴡ)ⴌ

მომიჴსენე წინაშე ღმრთისა წმიდაო გიორგი და მეოხ გოჳეყავ ა(მჱ)ნ

  • მო-მ-ი-ჴსენ-ე impv 2sg O1 მოჴსენება to remember (cf. Lk 23:42 Ad მომიჴსენე მე, უფალო, რაჟამს მოხჳდოდი სუფევითა მით შენითა μνήσθητί μου ὅταν ἔλθῃς εἰς τὴν βασιλείαν σου [მოხჳდოდი (მო-ხ-უიდ-ოდ-ი) is pres conj 2sg მოსლვა])
  • მეოხი intercessor, helper
  • გოჳ-ე-ყავ aor imv 2sg O1pl ყოფა to be; to do (with the previous word, to intercede)

Remember me in God’s presence, Saint George, and intercede for us! Amen.

Old Georgian phrases and sentences 38 (Luke, Rich young ruler)   Leave a comment

Dɪꜱᴛᴀɴᴄᴇ, n. The only thing that the rich are willing for the poor to call theirs, and keep.

– Ambrose Bierce, The Devil’s Dictionary

Below is the encounter between Jesus and the Rich Young Ruler in Lk 18:18-23, the version here from Ms A-89 (ed. L. Kajaiam [Tbilisi, 1984], text in asomtavruli and mxedruli at TITUS here). This, as will be clear momentarily, is a xanmeti text. Put very simply, this means that 3rd person objects and 2nd person subjects are marked with ხ (called ხან in Georgian), in later texts marked otherwise.

18 Καὶ ἐπηρώτησέν τις αὐτὸν ἄρχων λέγων· διδάσκαλε ἀγαθέ, τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω;

ႣႠ ႾႩႨႧႾႠ ႥႨႬႫႤ ႫႠႱ ႫႧႠႥႠႰႫႠႬ ႣႠ ႾႵ~Ⴀ ႫႭႻႶႭჃႠႰႭ ႱႠႾႨ ႤႰႭ ႰႠჂ ႱႠႵႫჁ ႥႵႫႬႤ Ⴐ~Ⴀ ႺႾႭႥႰႤႡႠჂ ႱႠႭჃႩႭჃႬႭჂ ႣႠႥႨႫႩჃႣႰႭ

და ხკითხა ვინმე მას მთავარმან და ხქ(ოჳ)ა მოძღოჳარო სახიერო რაჲ საქმჱ ვქმნე რ(აჲთ)ა ცხოვრებაჲ საოჳკოჳნოჲ დავიმკჳდრო

  • ხ-კითხ-ა aor 3sg O3 კითხვა to ask
  • მთავარი leader, chief, prince
  • ხ-ქოჳ-ა = ხრქუა aor 3sg O3 to say (one sII stem of სიტყუა is from რქუმა)
  • მოძღოჳარი teacher
  • სახიერი kind, benevolent
  • საქმეჲ thing
  • ვ-ქმნ-ე aor conj 1sg ქმნა to do
  • ცხოვრებაჲ life
  • საოჳკოჳნოჲ eternal
  • და-ვ-ი-მკჳდრ-ო aor conj 1sg დამკჳდრება to gain

19 εἶπεν δὲ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ θεός.

ႾႰႵ~Ⴀ ႫႠႱ Ⴈ~Ⴣ ႰႠჂႱႠ ႫႤႲႷჃ ႫႤ ႱႠႾႨႤႰႨႧ ႠႰႠႥႨႬ ႠႰႱ ႱႠႾႨႤႰ ႢႠႰႬႠ ႫႾႭႪႭჂ Ⴖ~Ⴈ

ხრქ(ოჳ)ა მას ი(ესო)ჳ რაჲსა მეტყჳ მე [სახიე]რით არავინ არს სახიერ გარნა მხოლოჲ ღ(მერთ)ი

  • მ-ე-ტყჳ pres 2sg O1 სიტუა to speak
  • სახიერით NB case usage: instr
  • გარნა except
  • მხოლოჲ alone, only

20 τὰς ἐντολὰς οἶδας· μὴ μοιχεύσῃς, μὴ φονεύσῃς, μὴ κλέψῃς, μὴ ψευδομαρτυρήσῃς, τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα.

ႫႺႬႤႡႠႬႨ ႾႨႺႬႨ ႬႭჃ ႾႨႫႰႭჃႸႤႡ ႬႭჃ ႩႠႺ ႾႩႪႠႥ ႬႭჃ ႾႨႮႠႰႠႥ ႬႭჃ ႺႨႪႱႠ ႾႼႠႫႤႡ ႮႠႲႨႥ ႾႤႺ ႫႠႫႠႱႠ ႸႤႬႱႠ ႣႠ ႣႤႣႠႱႠ ႸႤႬႱႠ

[მც]ნებანი ხიცნი ნოჳ ხიმროჳშებ ნოჳ კაც ხკლავ ნოჳ ხიპარავ ნოჳ ცილსა ხწამებ პატივ ხეც მამასა შენსა და დედასა შენ[სა]

  • მცნებაჲ command
  • ხ-ი-ცნ-ი aor iter 2sg ცნობა to know
  • ხ-ი-მროჳშებ pres 2sg მრუჭება to commit adultery (cf. მრუშებაჲ whore)
  • კაცი person
  • ხ-კლავ pres 2sg O3 კლვა to kill
  • ხ-ი-პარავ pres 2sg პარვა to steal
  • ცილი lie (mendacium)
  • ხ-წამებ pres 2sg O3 წამება to bear witness
  • პატივი honor
  • ხ-ე-ც aor imv 2sg O3 ცემა to give

21 ὁ δὲ εἶπεν· ταῦτα πάντα ἐφύλαξα ἐκ νεότητος.

Ⴞ~ ႫႠႬ ႧႵ~Ⴀ ႤႢႤ Ⴗ~ႪႨ ႣႠႥႨႫႠႰႾႤ ႱႨႷႰႫႨႧ ႹႤႫႨႧႢႠႬ

ხ(ოლო) მ[ან] თქ(ოჳ)ა ეგე ყ(ოვე)ლი [და]ვიმარხე სიყრმით ჩემითგან

  • თქ(ოჳ)ა aor 3sg to say (another sII stem of სიტყუა is from თქუმა)
  • და-ვ-ი-მარხ-ე aor 1sg დამარხვა to keep, preserve
  • სიყრმეჲ youth, childhood

22 ἀκούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· ἔτι ἕν σοι λείπει· πάντα ὅσα ἔχεις πώλησον καὶ διάδος πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν [τοῖς] οὐρανοῖς, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι.

ႾႤႱႫႠ ႰႠ ႤႱႤ Ⴈ~ჃႱ ႾႰႵ~Ⴀ ႫႠႱ ႤႰႧႨႶႠ ႤႱႤ ႢႠႩႪႱ ႸႤႬ Ⴗ~ႪႨ ႰႠჂ ႢႠႵႭჃႱ ႸႤႬ ႢႠႬႷႨႣႤ ႣႠ ႫႨႾႤႺ ႢႪႠႾႠႩႧႠ ႣႠ ႢႠႵႭჃႬႣႤႱ ႱႠႭჃႬႿჁ ႺႠႧႠ ႸႨႬႠ ႣႠ ႫႭႥႤႣ ႸႤႫႭႫႨႣႤႢ ႫႤ

ხესმა რა ესე ი(ესო)ჳს ხრქ(ოჳ)ა მას ერთიღა ესე გაკლს შენ ყ(ოვე)ლი რაჲ გაქოჳს შენ განყიდე და მიხეც გლახაკთა და გაქოჳნდეს საოჳნჯჱ ცათა შინა და მოვედ შემომიდეგ მე

  • ხ-ე-სმ-ა aor 3sg O3 სმენა to hear (indirect verb)
  • -ღა yet, still
  • გ-ა-კლ-ს pres 3sg O2 კლება to lack (indirect verb; cf. the parallel passage in Mt 19:20 A-89 რაჲღა მაკლს მე, with first person grammatical object)
  • გ-ა-ქოჳ-ს pres 3sg O2 აქუს to have (indirect verb)
  • გან-ყიდ-ე aor imv 2sg განყიდვა to sell (cf. ყიდვა to buy)
  • მი-ხ-ე-ც aor imv 2sg O3 მიცემა to give
  • გლახაკი poor
  • გ-ა-ქოჳნ-დეს pres conj 3sg O2 აქუს to have
  • საოჳნჯეჲ treasure, possession
  • ცაჲ heaven
  • მო-ვედ aor imv 2sg მოსლვა to come
  • შემო-მ-ი-დეგ aor imv 2sg O1 შემოდგომა to follow

23 ὁ δὲ ἀκούσας ταῦτα περίλυπος ἐγενήθη· ἦν γὰρ πλούσιος σφόδρα.

ႾႤႱႫႠ ႰႠჂ ႤႱႤ ႫႼႭჃႾႠႰႤ ႾႨႵႫႬႠ Ⴐ~ ႾႨႷႭ ႨႢႨ ႫႣႨႣႠႰ Ⴔ~Ⴃ

ხესმა რაჲ ესე მწოჳხარე ხიქმნა რ(ამეთოჳ) ხიყო იგი მდიდარ ფ(რია)დ

  • მწოჳხარეჲ sad [an identical word means “blind”!]
  • ხ-ი-ქმნ-ა aor 3sg O3 ქმნა to do
  • ხ-ი-ყო aor 3sg O3 (!) ყოფა to be [the apparent O3 marker on this form, which will later be simply იყო, is unexpected and it has not been certainly explained: see Kevin Tuite, “Das Präfix x- im Frühgeorgischen,” Georgica  13/14 (1990): 34-61, with an Eng. version here]
  • მდიდარი rich

“To say” in Old Georgian, pt. 1: absolute forms   2 comments

For many languages, when we begin learning, we find ourselves in narratives or dialogues, and so it pays to fully grasp as soon as possible the available forms of verbs of saying (verba dicendi). In Old Georgian, more than one root serves for “to say”, all plentifully exemplified. Across the paradigm series, there are two types: absolute forms (e.g. “he said”) and relative forms (e.g. “he said to them”). In this post, I will give forms and examples for the absolute type, and in the next part those for the relative type. I have collected these illustrative examples from my own reading and by searching the TITUS/Armazi database. Translations (or Greek original) are included for the non-biblical examples, and for a few of the biblical examples. The references to the texts will be sufficiently clear, I hope.

First, here are a few references to the grammars (not an exhaustive list):

  • Deeters, Das kharthwelische Verbum
    • the root t’k’u §§ 158 176 211 260 275 305 343 389 424 447
    • the root rk’u §§ 56 59 139 158 160 176 211 305 312
    • the root tqu §§ 53 70 71-1 87 91 95 113 161 226 240 269 280 415 431 452
  • Shanidze, Grammatik der altgeorgischen Sprache, p. 149
  • Fähnrich, Die georgische Sprache, pp. 268-272
  • Marr & Brière, La langue géorgienne, § 216
  • For Modern Georgian, see Aronson, Georgian: A Reading Grammar, § 8.4

Absolute forms

SERIES I

Present

NB: in mss (and editions), these forms may be written with either უი or ჳ. (In Middle Georgian text editions the first letter of უი often has a circumflex.)

1sg ვ-ი-ტყუ-ი 1pl ვ-ი-ტყუ-ი-თ
2sg ი-ტყუ-ი 2pl ი-ტყუ-ი-თ
3sg ი-ტყუ-ი-ს 3pl ი-ტყუ-ი-ან

Examples

  • 1sg ცანთ, რომელსა-ესე ვიტყუი: 1Cor 10:15 JerLect
  • 1sg არამედ ამას ვიტყჳ Jn 5:29 Ad
  • 2sg ხოლო ამისთჳს, რომელსა შენ იტყჳ, Old Geo. Hag. 5 (Besarion Orbelishvili) 47.3 but on account of what you are saying
  • 2sg არა უწყი, რასა იტყჳ Mt 26:70 Ad
  • 3sg ვითარცა იტყჳს ბრძენი სოლომონ Old Geo. Hag. 5 (Razhden) 68.19-20 as wise Solomon says
  • 3sg ქუეყანისაგან არს და ქუეყანისასა იტყჳს Jn 3:31 Ad
  • 3sg ესრე იტყუის უფალი Isa 13:10 JerLect
  • 3sg აწ, საყუარელნო, რასა იტყუის სახარებაჲ? Sin. Mrav. 147.5 Now, beloved, what does the Gospel say?
  • 3sg ხოლო რომელ მოძღუარი იტყჳს PsNonSch (CCSG 50) 164.25 And as for what the Teacher says
  • 1pl რომელი ვიცით, ვიტყჳთ Jn 3:11 A-89
  • 1pl ვღაღადებთ და კუალად ვიტყჳთ Sin. Mrav. 200.33 we cry out and say again
  • 2pl ვითარცა-ეგე იტყჳთ Ex 12:31 Oshki
  • 2pl ნუ ჰგონებთ და იტყჳთ თავით თჳსით Mt 3:9 Ad
  • 2pl თქუენ იტყჳთ, ვითარმედ: ჰგმობ Jn 10:36 Ad
  • 3pl რომელნი იტყჳან Isa 30:21 Oshki those who say… [a common phrase]
  • 3pl იტყჳან: აჰა, კაცი მჭამელი და ღჳნისა მსუმელი Mt 11:19 Ad
  • 3pl არა წიგნნი იტყჳან Jn 7:42 Ad
  • 3pl ანუ არა აჰა ესერა ყოველნი არიან, რომელნი იტყჳან გალილეველ? Acts 2:7 Sin
  • 3pl რამეთუ ღჳნისა მხედველად იტყჳან ელენნი დიონოსის PsNonSch (CCSG 50) 164.21 For the Hellenes say that Dionysos is the patron of wine

Present iterative

This form is distinguished from the present only in the third person forms.

3sg ი-ტყუ-ი-ნ 3pl ი-ტყუ-ი-ედ

Examples

  • 3sg ენაჲ ბრძენთაჲ იტყჳნ კეთილსა, ხოლო პირი უგუნურთაჲ იტყჳნ ყოველსა ჟამსა ძჳრსა Prov 15:2 JerLect
  • 3sg ოდეს იტყუინ ტყუილსა Jn 8:44 JerLect
  • 3sg რაჟამს იტყჳნ ცრუსა, თჳსთა მათ მიმართ იტყჳნ Jn 8:44 Ad
  • 3sg რამეთუ ნამეტავისაგან გულისა იტყჳნ პირი მისი Lk 6:45 Ad
  • 3sg რომელი-იგი გამოიცადებოდის, ნუ იტყუინ, ვითარმედ: ღმრთისა მიერ განვიცადები Jam 1:13 JerLect
  • 3pl ნუ იტყჳედ ბაგენი ჩემნი უსჯულოებასა Job 27:4 JerLect
  • 3pl სულთა მათ არაწმიდათა ოდეს იხილიან იგი, შეურდიან მას, ღაღადებედ და იტყჳედ, ვითარმედ: შენ ხარ ძე ღმრთისაჲ Mk 3:11 Ad
  • 3pl ბაგითა ნუ იტყუიედ ზაკვასა 1Pet 3:10 A1

Imperfect

1sg ვ-ი-ტყ-ოდ-ე 1pl ვ-ი-ტყ-ოდ-ე-თ
2sg ი-ტყ-ოდ-ე 2pl ი-ტყ-ოდ-ე-თ
3sg ი-ტყ-ოდ-ა 3pl ი-ტყ-ოდ-ეს

Examples

  • 1sg მე თავით ჩემით არას ვიტყოდე Jn 12:49 Ad
  • 1sg მე უფალი ვიტყოდე და ვყო Ez 36:36 JerLect
  • 1sg ვიტყოდე მე გულსა ჩემსა Eccl 1:16 Oshki
  • 2sg იტყოდე, მშჳდობა იყოს თქუენდა Jer 4:10 Oshki
  • 2sg ვითარცა იტყოდე ჴელითა მონათა შენთა წინაჲსწარმეტყუელთაჲთა. Bar 2:20 JerLect as you said by the hand of your servants the prophets
  • 3sg იტყოდა გულსა თჳსსა Mt 9:21 Ad she said to herself
  • 3sg იტყოდა, მსგავსად იობისა, ვითარმედ: “უფალმან მომცა და უფალმან წარმიღო…” Old Geo. Hag. 5 (Ketevan) 22.13-14 and she said, like Job, “The Lord gives and the Lord takes away…
  • 1pl რაჲთა ძჳრსა ვიტყოდეთ შენთჳს Mal 3:13 Oshki
  • 1pl ვითარ … ვიტყოდეთ კირიელეჲსონსა CapJer 6.8 (17.22-24) as … we were saying the kyrie eleison
  • 2pl რასა-იგი მგზავრ იტყოდეთ ურთიერთას Mk 9:33 Ad
  • 2pl იტყოდეთ ვითარმედ ღმრთისა მიერ დაცვულ არს CapJer 5.25 (14.27) dicebatis quoniam a Deo custodita esset
  • 3pl იტყოდეს: რაჲმე რაჲ იყოს ყრმაჲ ესე? Lk 1:66 Ad
  • 3pl იტყოდეს მამისა არსენისთჳს ApPatAlph Arsenius 9 (Gr 31) Ἔλεγον περὶ τοῦ ἀββᾶ Ἀρσενίου

Iterative imperfect

Identical in form to the present conjunctive (see below).

Present conjunctive

1sg  ვ-ი-ტყ-ოდ-ი 1pl  ვ-ი-ტყ-ოდ-ი-თ
2sg  ი-ტყ-ოდ-ი 2pl  ი-ტყ-ოდ-ი-თ
3sg  ი-ტყ-ოდ-ი-ს 3pl  ი-ტყ-ოდ-ი-ან

ِExamples

  • 1sg ვიტყოდი იგავთა დასაბამითგან სოფლისაჲთ Mt 13:35 JerLect
  • 1sg მან მამცნო მე … რასა ვიტყოდი Jn 12:49 Ad
  • 1sg არღარა მრავალსა ვიტყოდი თქუენ თანა Jn 14:30 PA
  • 1sg გნებავსთ თუ, რაჲთა ვიტყოდი Old Geo. Hag. 5 (Razhdan) 67.7 you want me to say
  • 2sg და იტყოდი მათ ჯდომასა შენსა სახლსა შინა და სლვასა შენსა გზასა ზედა, და წოლასა და აღდგომასა შენსა Dt 6:7 JerLect
  • 2sg ვერ იტყოდი Lk 1:20 Ad
  • 3sg არა იტყოდის სიტყუასა ფიცხელსა პირი შენი Isa 58:13 JerLect
  • 3sg რამეთუ რაჟამს ვინმე იტყოდის, ვითარმედ: მე პავლესი ვარ, და სხუაჲ იტყოდის: მე აპოლოჲსი ვარ, არა ჴორციელვეღა ხართა? 1Cor 3:4 CD
  • 1pl ანუ რასა ვიტყოდით Gen 44:16 Oshki
  • 1pl რასა-მე ვიტყოდით წინაშე მისსა? Job 19:28 JerLect
  • 2pl ხოლო რაჟამს მიგცემდენ თქუენ, ნუ ზრუნავთ, ვითარმე, ანუ რასამე იტყოდით, რამეთუ მიგცეს თქუენ მას ჟამსა შინა, რაჲ სთქუათ Mt 10:19 Ad
  • 2pl სახელითა ჩემითა ეშმაკთა განასხემდით და ენათა იტყოდით და ვეშაპთა დასთრგუნევდით Acta Pil. 14.1 (p. 61.18) (cf. Mk 16:17-18
  • 3pl აქებდენ და იტყოდიან: კურთხეულ არს უფალი, რომელი ნათელ არს ყოველთათჳს უკუნისამდე Tob 13:18 Oshki
  • 3pl რამეთუ მრავალნი მოვიდოდიან სახელითა ჩემითა და იტყოდიან, ვითარმედ მე ვარ Lk 21:8 Ad

Present imperative

NB the second person forms are identical to the imperfect.

2sg  ი-ტყ-ოდ-ე 2pl  ი-ტყ-ოდ-ე-თ
3sg  ი-ტყ-ოდ-ე-ნ 3pl  ი-ტყ-ოდ-ედ

Examples

  • 2sg მოძღუარ, იტყოდე! Lk 7:40 Ad
  • 2sg რაჲ-ცა გნებავს, იტყოდე. Act. Pil. 6.1 (50.3)
  • 3sg ეგე თავისა თჳსისათჳს იტყოდენ Jn 9:21 PA
  • 3sg იტყოდენ კირიელეისონსა Old Geo. Hag. 3 (Shio & Evagrius) 116.14 let him say the kyrie eleison
  • 3sg იტყოდენ პირველსავე მას ლექსსა Kartl. Cxo. II 372.26 let him say the first heading
  • 2pl ქადაგებდით და იტყოდეთ, ვითარმედ: მოახლებულ არს სასუფეველი ცათაჲ Mt 10:7 Ad
  • 3pl იტყოდედ; ულხინე უფალო, ერსა შენსა Joel 2:17 Oshki
  • 3pl ხოლო წინაჲსწარმეტყუელნი ორნი გინა სამნი იტყოდედ 1Cor 14:29 CD

SERIES II

Aorist

1sg  ვ-თქუ 1pl  ვ-თქუ-თ
2sg  ს-თქუ 2pl  ს-თქუ-თ
3sg  თქუ-ა 3pl  თქუ-ეს

Examples

  • 1sg 1sg რ(ამეთოჳ) მე ვთქოჳ ვ(ითარმე)დ for I said that… Mart. Christina Vind2 f. 63va, l. 23
  • 1sg ვთქუ Song 7:9 Vind4
  • 2sg კეთილად, მოძღუარ, ჭეშმარიტად სთქუ, რამეთუ ერთ არს ღმერთი Mk 12:32 PA καλῶς, διδάσκαλε, ἐπ᾿ ἀληθείας εἶπες ὅτι εἷς ἐστιν καὶ οὐκ ἔστιν
  • 3sg თქუა დალიდამან სამფსონის მიმართ Judges 16:15 Gelati
  • 3sg თქუა ღმერთმან Ps 67:23 God said
  • 3sg ღაღად–ყო და თქუა Jn 1:15 PA καὶ κέκραγεν λέγων
  • 3sg და თქუა, რაჲთა იყოს ადგილი იგი სალოცველ მისდა Cave 5.17 And he said that it should be his place of prayer
  • 1pl უფალო, გუნებავს, ვითარმცა ვთქუთ, რაჲთა გარდამოჴდეს ცეცხლი ზეცით და აჴოცნეს იგინი Lk 9:54 Ad
  • 1pl არა კეთილად ვთქუთ, ვითარმედ: სამარიტელ ხარ Jn 8:48 Ad
  • 2pl ეგრე ყავთ, ვითარცა სთქუთ Gen 18:5 JerLect Thus do as you said.
  • 2pl სთქუთ; რაჲთა ძჳრსა ვიტყოდეთ შენთჳს Mal 3:13 Oshki
  • 2pl უკუეთუ ჭეშმარიტ არს, რომელი-იგი სთქუთ Acta Pilati 2.3 (p. 44.1) if what you said is true
  • 3pl მას ჟამსა შინა ზრახვა ყვეს ერის-თავთა ქართლისათა და თქუეს K’art’lis c’xovreba p. 26.14 At that time the erist’avis of K’art’li conferred and said (Thoms., p. 38)
  • 3pl წარუდგინეს ევსტათი და სტეფანე წინაშე ვეჟან ბუზმირ მარზაპნისა და თქუეს Old Geor. Hag. 1 (Mart._Eust. 4) p. 35.15 They brought Eustathius and Stephen before Vežan Buzmir, the marzapan, and they said

Iterative aorist

1sg  ვ-თქუ-ი 1pl  ვ-თქუ-ი-თ
2sg  ს-თქუ-ი 2pl  ს-თქუ-ი-თ
3sg  თქუ-ი-ს 3pl  თქუ-ი-ან

Examples

  • 1sg და ვთქჳ გამოყვანება თქუენი ბოროტის-ყოფისაგან ეგჳპტელთასა Ex 3:17 AK
  • 1sg (2x) თუ ვთქუი რამე, რა საკუირველი იყო? მე შენითა სიყუარულითა ვთქუი Visr. 78 (p. 268.3, 4) What wonder was it if … I said somewhat? I spoke through love of thee. (Wardrop, p. 350)
  • 2sg (2x) რაცა სთქუი, ყუელა მართალი და კარგი სთქუიVisr. 23 (p. 104.30, 31)
    What thou sayest is all true and well (Wardrop, p. 109)
  • 3sg და არცა-ერთმან-ვინ თქუის მონაგები მისი თჳსად, არამედ იყო მონაგები მათი ზოგად Acts 4:32 JerLect
  • 3sg ხოლო თქუის: უმჯობეჲს და უპატიოსნეჲს არს ესე ჩემდა უფროჲს ძოწეულისა მის სამეუფოჲსა Ubadn. Mrav. (Vit.PaulTheb. 17) (p. 74.21) But he said: This is better and dearer to me than a royal garment of purple.
  • 1pl ოდეს კითხულთა, თუ “რაჲ არს კაცი?” ნუუკუე ვთქჳთ: “ცხოველი”, რომელ არს ნათესავი Ammon. Comm. Porph. Isag. 1.9.19 (p. 49.8) ὅταν ἐρωτώμενοι τὸ τί ἐστιν ἄνθρωπος, εἰ τύχοι, εἴπωμεν ὅτι ζῷον, ὅπερ ἐστὶ γένος (A. Busse, Ammonius in Porphyrii isagogen, Commentaria in Aristotelem Graeca 4.3, p. 61.5)
  • 2pl ხოლო თავადმან მიუგო და ჰრქუა მათ: შე-რაჲ-მწუხრდის, სთქჳთ: ყუდრო იყოს, რამეთუ წითს ცაჲ Mt 16:2 Ad
  • 2pl ვაჲ თქუენდა, მწიგნობართა ბრმათა, რამეთუ სთქჳთ: რომელმან ფუცოს ტაძარსა, არარაჲ არს; ხოლო რომელმან ფუცო[ს] ოქროსა მას, რომელ არს ტაძარსა მას შინა, ჯე[რ]-არს. Mt 23:16 Ad
  • 2pl თქუენ მხადით მე მოძღურით და უფლით, და კეთილად სთქჳთ, რამეთუ ვარვე ეგრე Jn 13:13 Ad
  • 3pl და ყოველსა რაოდენსა გეტყოდიან თქუენ, დაიმარხენთ, ხოლო საქმეთა მათთაებრ ნუ ხიქმთ, რამეთუ თქჳან და არა ყვიან Mt 23:3 A-89
  • 3pl მოვიდეს სადუკეველნი მისა, რომელთა თქჳან, აღდგომაჲ არა არსო Mk 12:18 Ad
  • 3pl ვინ ვჰგონიე მე ერსა ამას, რაჲ თქჳან ჩემთჳს ყოფაჲ? Lk 9:18 Ad

Aorist conjunctive

1sg  ვ-თქუ-ა 1pl  ვ-თქუ-ა-თ
2sg  ს-თქუ-ა 2pl  ს-თქუ-ა-თ
3sg  თქუ-ა-ს 3pl  თქუ-ა-ნ

Examples

  • 1sg მან მამცნო მე, რაჲ ვთქუა Jn 12:49 Ad
  • 1sg და რაჲ ვთქოჳა? Imnaishvili Old Geo. Reader 1 (Ephrem, Paen. 5) (p. 3.22) And what shall I say?
  • 1sg რაჲ ვთქუა დღისა მისთჳს და ჟამისა! Old Geo. Hag. 5 (Ketevan) p. 7.30 What shall I say of this day and time!
  • 2sg ნუუკუე სთქუა გულსა შენსა Deut. 9:4 JerLect
  • 2sg და სთქუა მას დღესა შინა, უგალობდით უფალსა Is 12:4 Oshki
  • 3sg ოჳკოჳეთოჳ თქ(ოჳ)ას ბოროტმან მან მონამან გოჳლსა თჳსსა Mt 24:48 A-89
  • 3sg ნუ ვინმე კაცთა განმან თქუას Symeon § 108 Let no one say
  • 1pl უკუეთუ ვთქუათ: კაცთაგან იყო Mt 21:26 Ad
  • 1pl რაჲმე ვთქუათ? Rom 3:5 AB
  • 2pl რომელი ბნელსა შინა ხთქუათ Lk 12:3 A-89
  • 2pl რამეთუ მიგცეს თქუენ მას ჟამსა შინა, რაჲ სთქუათ Mt 10:19 Ad
  • 3pl და ოდეს გიხილონ შენ ეგჳპტელთა მათ, თქუან, ვითარმედ: ცოლი მისი არს ესე Gen 12:12 Oshki
  • 3pl რამეთუ მრავალნი მოვიდენ სახელითა ჩემითა და თქუან, ვითარმედ: მე ვარ Mk 13:6 Ad
  • 3pl და მეშინის ნუ უკუე ვიწყო სიტყუად და ვერ შეუძლო აღსრულებად, და ვიქმნე მე საყუედრელ მრავალთა და თქუან: CaptJer 1.8 timeo ne forte incipiam loqui et non valeam perficere, et fiam ego exprobratus a multis et dicant

Aorist imperative

2sg  თქუ 2pl  თქუ-თ
3sg  თქუ-ნ 3pl  თქუ-ედ

Examples

  • 2sg ოდეს გიწოდის შენ, თქუ: იტყოდენ უფალი, რამეთუ ესმის მონასა 1Sam 3:9 JerLect
  • 2sg თქუ, რაჲთა ქვანი ესე პურ იქმნენ Mt 4:3 Ad
  • 2sg თქოჳ ჭეშმა<რი>ტი Protoev. Jac. 15.4 (Vind2 66vb19) Speak the truth!
  • 3sg მაგას ჰკითხეთ, გასრულებულ არს, თჳთ თავისა თჳსისათჳს თქუნ Jn 9:21 Ad
  • 3sg აწ თქუნ შენ წინაშე MartThecla 16 (p. 100/54.6) Now let him speak before you
  • 2pl ესრეთ თქუთ, ვითარმედ მოწაფენი მისნი ღამჱ მოვიდეს და წარიპარეს იგი, ვიდრე ჩუენ მეძინა. Mt 28:13 A-89
  • 2pl რაჟამს ხილოცვიდეთ, თქუთ: მამაო ჩუენო ზეცათაო Lk 11:2 A-89
  • 3pl ანუ მაგათ თჳთ თქუედ, რაჲ პოვეს ჩემ თანა ბრალი Acts 24:20 Sin
  • 3pl თქუედ წარმართთა შორის, რამეთუ უფალი სუფევს Ps 95:10 (96:10) Graz

SERIES III

Series III verbs in Old Georgian (not only verbs for “to say”) follow a special pattern in which the subject, from the general perspective of Indo-European languages, is marked by O prefixes. Aside from these prefixes, all the forms are identical, and including the prefixes, singular and plural forms for each of the persons are identical, except that the in 1pl there is an exclusive and inclusive distinction: მ- we (and not you) ≠ გუ- we (including you). (Rem. გუ-ი is written გჳ!)

Aside from the idiom mentioned below (გული მითქუამს, etc.), these forms are not very common in older Georgian, and here I only give a few of those for the perfect (not pluperfect, perfect conjunctive).

Perfect

1sg  მ-ი-თქუ-ამ-ს 1pl  მ-ი-თქუ-ამ-ს /
გჳ-თქუ-ამ-ს
2sg  გ-ი-თქუ-ამ-ს 2pl  გ-ი-თქუ-ამ-ს
3sg  უ-თქუ-ამ-ს 3pl  უ-თქუ-ამ-ს

Examples

  • 1 ამა ულხინობითა და შეჭირვებითა, რომელ მითქუამს, მოიმგზავრა და ერთობით გზა მისი საკნად უჩნდა. Visr. 12 (p. 63.20) In such joylessness and grief, as I have said, he travelled, and whole road seemed a dungeon to him. (Wardrop, p. 49)
  • 1 (2x) აწ თუ ესე იცი, რომელ მე მართალი მითქუამს, მაშ შენგან ჩემი წყევა და გინება არა პირიანია. მე ესე მითქუამს ამით. რომელ მიყუარ, — შენი დედა და ძიძა ვარ. Visr. 18 (p. 90.16, 17) Now, if thou knowest that I speak truth, then this cursing and insulting of me is groundless. I say this because I love thee. I am thy mother and nurse. (Wardrop, pp. 87-88)
  • 1incl ხოლო ჩუენ გჳთქუამს პირველ-ცა და აწ-ცა ვიტყჳთ GregNyss De hom. op. 16 (p. 94.1) But we have said before and we say now
  • 2 ეგრე გითქუამს: “მოაბად უგრძნეულოდ დამესხა და მით წაიყვანა გორაბით ვისი. მე ღაფლად ვიყავ; Visr. 27 (p. 116.36) Thus thou didst speak: ‘Moabad fell upon me unawares, and so carried off Vis from Gorab. I was careless; (Wardrop, p. 126)
  • 3 არასადა ეგრე ვის უთქუამს კაცსა, ვითარ მას კაცსა Jn 7:46 Ad
  • 3  უთქუამს სადამე მეშჳდესა მისთჳს ესრჱთ Heb 4:4 JerLect

NB the very common idiom with გული and these perfect forms, which means “my heart desires, I yearn,” etc.:

  • 1 გული მითქუამს განსლვად ჴორცთაგან Phil 1:23 JerLect
  • 1 გული მითქუამს მე ხილვად მეფისა ApPatrAlph Poemon 81 (PG 109) (p. 181.22) I desire to see the king
  • 1 და გზა-მცე მე მოყუასთა ჩემთა თანა, რომელთა თანა გული მითქუამს BalA 51 (p. 133.5) Let me rejoin my friends, for whom my heart yearns (Lang, p. 152)
  • 1incl ჩუენ ნიჭთა და პატივთა თქუენთათჳს არა გული გჳთქუამს Old Geo Hag 5 (Bidz.Shalv.Elisb.) (p. 55.28) We do not desire your gifts and honors
  • 2 გული გითქუამს და არა გაქუს Jam 4:2 JerLect
  • 3 რომლისათჳს გული უთქუამს ანგელოზთა ხილვად 1Pet 1:12 B

_____________________________

As I mentioned above, I will do the same for relative forms in a forthcoming post.

%d bloggers like this: