Archive for the ‘classical Armenian’ Tag

From the Armenian synaxarion, Feb 9: Victorinus and companions in Corinth, with English translation   Leave a comment

The martyrdom story of Victorinus, Victor, Nicephorus, Claudius, Diodore, Serapion, and Papias (cf. BHO 1245 for Syriac, see here; for Greek here, on Jan 31), set in the time of Decius, offers students of Armenian — at least those with a strong stomach — a worthwhile opportunity for reading practice and vocabulary learning, especially for terms for body parts. Below is the Armenian text from PO 21: 13-14, vocabulary, and my English translation.

Զսրբոյն Բիքտորինոսի հանին զաջոյ ակն, եւ ի մամուլս ջախջախեցին զմարմինն, եւ սրով հատին զամենայն մատունսն ոտիցն եւ ձեռացն։

  • հանին pres 3pl հանեմ, հանի to remove, pull out
  • աջ, -ոյ, -ու right
  • ակն, ական eye
  • մամուլ, մամլոց press
  • ջախջախեցին aor 3pl ջախջախեմ, -եցի to crush
  • սուր, սրոց sword
  • հատին aor 3pl հատանեմ, հատի to cut (off)
  • մատն, մատին, մատանց finger, toe
  • ոտն, ոտին, ոտից foot
  • ձեռն, ձեռին, ձեռաց hand

Եւ զսուրբն Վիքտորոս կապեցին ի չորս ցիցս զձեռս եւ զոտս, եւ հատին զլեզուն, եւ քերանօք քերթեցին զամենայն մարմինն։

  • կապեցին aor 3pl կապեմ, -եցի to bind, tie
  • ցից, ցցոյ stake, post
  • լեզու, -ի/-ոյ, -աց tongue
  • քերանք (act of) scratching, scraping
  • քերթեցին aor 3pl քերթեմ, -եցի to flay, peel off

Եւ զսուրբն Նիկիփորոս պնդեցին ի մեքենայս մինչեվ հոսեաց արիւնն ի քթացն եւ ի բերանոյն եւ յականջացն, եւ ապա կախեցին զհերացն յարմաւենի ծառ։

  • պնդեցին aor 3pl պնդեմ, -եցի to strain, tighten
  • մեքենայ, -ից machine, device
  • հոսեաց aor 3sg հոսեմ, -եցի to flow, gush, stream
  • արիւն, արեանց blood
  • քիթ, քթաց nose
  • բերան, -ոց mouth
  • ականջք, -աց ears (plurale tantum; a single ear is ունկն, ունկան)
  • կախեցին aor 3pl կախեմ, -եցի to hang, suspend
  • հեր, -աց hair
  • արմաւենի palm tree
  • ծառ, -ոց tree

Եւ զսուրբն Կղաւդիոս խիստ տանջեցին, եւ կախեցին գլխիվայր, եւ աղբ ծխեցին յերեսն. եւ արկին ի հոտոտելիսն քացախ խիստ, եւ ապա կտրեցին զձեռսն եւ զոտսն։

  • խիստ harshly, cruelly, severely
  • տանջեցին aor 3pl տանջեմ, -եցի to torture
  • գլխիվայր head downwards, upside down (< գլուխ, գլխոց head)
  • աղբ, -ոց, -ից excrement, dung
  • ծխեցին aor 3pl ծխեմ, -եցի to smoke
  • երեսք, երեսաց (plurale tantum) face
  • արկին aor 3pl արկանեմ, արկի to cast, throw
  • հոտոտելիք, -լեաց (plurale tantum) nose
  • քացախ, -ոյ vinegar, acid
  • կտրեցին aor 3pl կտրեմ, -եցի to cut (off)

Եւ զսուրբն Դիոդորոս յետ բազում չարչարանաց հրով այրեցին։

  • չարչարանք, -նաց (plurale tantum) suffering, torment, torture, pain
  • հուր, հրոյ fire
  • այրեցին aor 3pl այրեմ, -եցի to burn

Եւ զսուրբն Սրապիոն սրով գլխատեցին։

  • գլխատեցին aor 3pl գլխատեմ, -եցի to behead, decapitate (< գլուխ, գլխոց head)

Եւ զսուրբն Պապիաս բեւեռեցին ի փայտի, եւ կապեալ վիմաւ ընկեցին ի ծովն։

  • բեւեռեցին aor 3pl բեւեռեմ, -եցի to nail (< բեւեռ, -ի, -աց nail)
  • փայտ, -ից wood, tree
  • կապեալ ptcp կապեմ, -եցի to bind, tie
  • վէմ, վիմաց stone, rock
  • ընկեցին aor 3pl ընկենում, ըկեցի to throw, cast
  • ծով, -ուց sea

Եւ այնպէս կատարեցան ի Քրիստոս։

  • կատարեցան aor m/p 3pl կատարեմ, -եցի to finish, end, complete; m/p to die

English’d:

They plucked out Saint Victorinus’ right eye, crushed his body in a press, and cut off all his fingers and toes with the sword. They bound Saint Victor to four stakes with his hands and feet, cut out his tongue, and lacerated his whole body. They pressed Saint Nicephorus in a machine until the blood gushed from his nose, mouth, and ears, and then they hung him from a palm tree. They harshly tortured Saint Claudius, hung him upside down, burned excrement in his face, poured vinegar down his nose, and then they cut off his hands and feet. Saint Diodore, after much suffering, they burned with fire. They beheaded Saint Serapion with the sword. They nailed Saint Papias to a piece of wood and they threw him, bound with a stone, into the sea. And thus they died in Christ.

Advertisements

From the Armenian synaxarion, Feb 6: Abraham of Arbel and King Leo II   Leave a comment

Here again from the synaxarion are some short passages especially suitable for students of the language. I’ve included some vocabulary and grammatical notes. A French translation is in the PO volume, and we can expect an English translation of the Armenian synaxarion for the month of February before too long from Edward G. Mathews, Jr. (see a few comments on the first volume here).

Abraham of Arbel

PO 19: 148 (cf. BHO 12; perh. also 13?)

Զայս երանելի եպիսկոպոսս տարան կապանօք առաջի մոգպետին Ադելփոռայ, եւ հրամայէր նմա երկիր պագանել արեգականն եւ հրոյ եւ զոհս մատուցանել։

  • տարան aor 3pl տանիմ, տարայ to carry away, lead, bring
  • կապանք bonds, handcuffs, irons
  • մոգպետ chief magus
  • հրամայէր impf 3sg հրամայեմ, -եցի to command
  • երկիր պագանել to kiss the earth > to prostrate o.s. in worship (with the thing worshiped in the genitive)
  • արեգակն, արեգական sun
  • հուր, հրոյ fire
  • զոհ, -ից sacrifice, victim, host
  • մատուցանել inf մատուցանեմ, -եցի to present, offer

Եւ նորա բացեալ զբերան իւր յերկար բանիւք ի սուրբ գրոց յանդիմանէր զսնոտի հաւատս Սաբիւռոսի.

  • բացեալ ptcp բանամ, բացի to open
  • երկար, -աց long
  • գիր, գրոց writing, scripture
  • յանդիմանէր impf 3sg յանդիմանեմ, -եցի to reprimand, reproach, rebuke sharply
  • սնոտի, -տւոյ, -տեաց useless, worthless
  • հաւատ, -ոյ, -ք, -տոց faith, belief, religion

անարգեաց եւ զմոգպետն Ադելփորա, եւ զունայն օրինադրութիւնն։ Եւ հրամայեաց հատանել զգլուխ նորա ի քաղաքին Թելոմ։

  • անարգեաց aor 3sg անարգեմ, -եցի to disparage, despise, find fault with
  • ունայն, -ից empty, void, useless
  • օրինադրութիւն law, decree, institution
  • հրամայեաց aor 3sg հրամայեմ, -եցի to command
  • հատանել inf հատանեմ, հատի to cut (off)

Եւ յորժամ տարան ի տեղին, հարցանէր դահիճն. Դառնա՞ս ի հաւատս մեր եթէ մեռանիս։

  • հարցանէր impf 3sg հարցանեմ, հարցի to ask, interrogate, question
  • դահիճ, դահճաց hangman, executioner, torturer
  • դառնաս pres 2sg դառնամ, դարձայ to turn, be converted
  • մեռանիս pres 2sg մեռանիմ, մեռայ to die

Եւ նա ասէ. Ոչ ուրանամ զճշմարտութիւնն, եւ ոչ դառնամ ի պիղծ դաւանութիւնդ ձեր.

  • ուրանամ, -ացայ to deny, disown, disavow
  • պիղծ, պղծոց impure, filthy, foul, detestable
  • դաւանութիւն (confession of) faith, belief

հաւատամ ի Հայր եւ յՈրդի եւ յամենասուրբ Հոգի, ի միասնական սուրբ Երրորդութիւնն։

  • հաւատամ, -ացի to believe
  • միասնական consubstantial, united
  • Երրորդութիւն Trinity

Եւ մինչդեռ խոստովանութիւնն ի բերանն էր՝ հատին զգլուխ նորա Փետրուարի Զ։

  • խոստովանութիւն confession, declaration
  • հատին aor 3pl հատանեմ, հատի to cut (off)

King Leo II (on whom see here)

PO 19: 150

Յայսմ աւուր հանգեաւ ի Քրիստոս Լեւոն թագաւոր երկրորդ՝ որդի արքային Հեթմոյ։

  • հանգեաւ aor m/p 3sg հանգչիմ, հանգեայ to go to rest, die
  • NB the two words for king: թագաւոր and արքայ

Սա էր բարեպաշտ յոյժ եւ առաքինի, հեզ, երկայնամիտ, պարկեշտ, ժուժկալ, եւ ողորմածութեամբ առաւելեալ քան զամենեսին։

  • բարեպաշտ pious, religious
  • առաքինի, -նւոյ, -նեաց valiant, courageous
  • հեզ mild, meek, gentle (as in Mt 5:5, 11:29, 21:5)
  • երկայնամիտ, -մտաց patient
  • պարկեշտ, -ից moderate, temperate; pure
  • ժուժկալ, -ից/-աց patient; abstinent, sober, temperate; chaste
  • ողորմածութիւն mercy, compassion, charity, goodness
  • առաւելեալ ptcp առաւելում, -ելայ to abound
  • ամենեսին acc of ամենեքին everybody

Շինեաց եւ հիւրանոցս եւ հիւանդանոցս, նորոգեաց զվանորայս եւ հաստատեաց ի նոսա դպրոցս. եւ աստուածահաճոյ վարուք փոխեցաւ առ Աստուած։

  • շինեաց aor 3sg շինեմ, -եցի to found, build, construct
  • հիւրանոց hospice, guest lodging (հիւր, -ոց/-ից guest, visitor, stranger)
  • հիւանդանոց hospital (հիւանդ, -աց sick)
  • նորոգեաց aor 3sg նորոգեմ, -եցի to repair, restore
  • վանորայք monasteries, convents
  • հաստատեաց aor 3sg հաստատեմ, -եցի to restore; to institute, found, create
  • դպրոց, -աց school
  • աստուածահաճոյ god-pleasing
  • փոխեցաւ aor m/p 3sg փոխեմ, -եցի to change, remove, transfer (m/p to go, depart, die)

Exemplum Davidicum: Saint Domna and her feigned madness   Leave a comment

In the story of the saint Domna (cf. BHO 457), who is commemorated on Kałoc’ 22/Dec 30 and is said to have been a young pagan priestess converted to Christianity, there is an instance of her feigned madness to avoid having to interact with the other inhabitants of the prison into which she had been cast. The hagiographer explicitly models her madness on that of David in 1 Sam 21. First, then, here are the relevant verses from the Armenian Bible (Zohrab), followed by the few lines from the synaxarion reading for Domna and her companions (PO 18: 142). As usual, vocabulary is included.

1 Sam 21:13-15

13 եւ այլակերպեաց առաջի ն(ո)ր(ա) զերեսս իւր, եւ պատճառեցա́ւ յաւուր յայնմիկ. եւ կաքաւէ́ր առ դուրս քաղաքին, եւ ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ՛ի վ(ե)ր(այ) մօրուաց իւրոց, եւ յափսիթե́րս խաղայր։

  • այլակերպեմ, -եցի to transform, change, disguise
  • երես, ի, երեսք, -սաց face
  • պատճառեմ, -եցի to allege, pretend
  • աւուր gen/dat/loc sg աւր day
  • այնմիկ gen/dat/loc sg (long form) այն dem adj
  • կաքաւեմ, -եցի to dance
  • ծորեցուցանեմ, -ուցի to make flow (cf. ծորիմ, -եցայ to trickle, flow, leak)
  • լորձունք, -ձանց spit, slobber (n.)
  • մօրուք, -րուաց beard
  • յապսիթերս on all fours (vel sim.)
  • խաղամ, -ացի to play, jump, frolic, joke

14 Եւ ասէ Անքուս ցծառայս իւր. ահա տեսէ́ք զայրն՝ այսահար՝ եւ ընդէ՞ր մուծէք զնա առիս.

  • ասեմ, ասացի to say
  • ծառայ, -ից servant
  • տեսանեմ, տեսի to see
  • այր man
  • այսահար demon-possessed, demoniac (< այս evil spirit)
  • մուծանեմ, -ծի to introduce, bring in

15 միթէ կարօ՞տ ինչ իցեմ ես այսահարօք, զի ածէք զդա այսահարել առաջի իմ. մի́ մտցէ դա ՛ի տուն։

  • միթէ is it that…?
  • կարօտ, ից in need
  • իցեմ pres subj 1sg եմ to be
  • ածեմ, ածի to carry, bring
  • այսահարիմ, -եցայ to rave, be frantic, act like a madman
  • մտանեմ, մտի to enter (aor subj 3sg)
  • տուն, տան, տանց home, house, family

From the synaxarion:

Եւ Դոմնա աղախինն Քրիստոսի ի հնարս մտեալ իմաստութեամբ որով կարասցէ զերծանիլ յանօրինացն բնակցութենէ, եւ ըստ մարգարէին Դաւթի այլագունեցաւ դիմօք որպէս այսահար, եւ բանս բարբառէր անպատշաճս։

  • աղախին female slave, maidservant
  • հնար, -ի, -ք, -րից means, way, utmost diligence, trick
  • մտանեմ, մտի to enter
  • իմաստութիւն wisdom, understanding
  • որով inst sg որ rel pron
  • կարեմ, կարացի to be able (aor subj 3sg)
  • զերծանիմ, -ծայ to be freed, delivered, escape
  • անօրէն, -ինի, -ինաւ unjust, wicked
  • բնակցութիւն living together (n.)
  • մարգարէ, -ից prophet
  • այլագունիմ, -եցայ to turn pale, discolor
  • դէմք, դիմաց face
  • այսահար demon-possessed, demoniac (< այս evil spirit)
  • բան, -ից word
  • բարբառիմ, -եցայ to speak, cry out
  • անպատշաճ unsuitable, absurd, improper

English’d:

Domna, the maidservant of Christ, having gotten into the means by which knowledge she might be able to escape having to be with the unjust people there, like David the prophet she made her face pale like a demoniac and was crying out absurd expressions.

Bayan’s FT:

La servante du Christ Domna chercha avec sagesse comment elle pourrait éviter la cohabitation des impies, et, à l’exemple du prophète David, elle changea son visage en celui d’un possédé et se mit à proférer des paroles incohérentes.

While the vocabulary between the verses in 1 Sam is not absolutely mimicked in the synaxarion, the writer has nevertheless made the comparison explicit. The following of biblical exemplars, whether explicit or not, is a hallmark of hagiography, and here we have an example of a clear case of explicit imitation of a biblical figure.

And with that, I wish you all a happy year’s end and new year’s beginning!

%d bloggers like this: