Archive for the ‘asomtavruli’ Tag

Old Georgian phrases and sentences 67 (Physiologus § 13)   Leave a comment

The text this time is longer than others in the series, but here is the whole of Physiologus § 13 in Georgian. The Georgian version was published by Marr (in asomtavruli, with Armenian) and later by Gigineišvili and E. Giunašvili. For the Armenian version, published alongside Greek, see Muradyan. Generally on this very widespread work, see here. Alin Suciu has written on a use of the Physiologus in a Coptic lectionary here.

In addition to vocabulary and a few grammatical notes, below I’ve included Graf’s German translation (pp. 100-101).

Bibliography

Gigineišvili, B. and E. Giunašvili, შატბერდის კრებული X საუკუნისა / Шатбердский сборник X века (Tbilisi, 1979), pp. 175-190 (§ 13 on p. 180). Available at TITUS here.

Graf, G. 1925. “Der georgische Physiologus.” Caucasica 2: 93–114.

Marr, N. 1904. Физиолог. Армяно-грузинский извод. Грузинский и армянский тексты, исследование,  издание и переводИздания факультета восточных языков Императорского Санкт-Петербургского университета 6. Tbilisi.

Muradyan, G., Physiologus: The Greek and Armenian Versions with a Study of Translation Technique, Hebrew University Armenian Studies 6 (Louvain, 2005). See here.

In addition, I refer a couple of times below to Gerhard Deeters, Das Kharthwelische Verbum (Leipzig, 1930), where the text of the Physiologus fortunately served for examples.

Text and notes

Here’s an image of Marr’s text:

Marr, Phys., pp. 16-17

Marr 1904, pp. 16-17

კეთილად ჰრქ(უ)ა იოვანე ფარისეველთა.

Gut sprach Johannes zu den Pharisäern:

„ნაშობნო ასპიტთანო. ვინ გიჩოჳენა თქ(უე)ნ სივლტოლაჲ რისხვისაჲ. რ(ომელ)ი მოსლვად არს‟.

„Natternbrut! Wer hat euch gezeigt, dem Zorne zu entrinnen, der kommen wird?‟

  • ნაშობი born, child
  • ასპიტი viper (ἀσπίς)
  • გ-ი-ჩოჳენ-ა aor 3sg O2 ჩუენება to show, reveal
  • სივლტოლაჲ to flee
  • რისხვაჲ wrath
  • მოსლვაჲ to come

სახის-მეტყოჳელმან თქ(უ)ა. ასპიტისაჲ.

Der Naturbeschreiber sprach von der Natter:

  • სახის-მეტყოჳელი (physiologus) discoverer, investigator (სახეჲ nature + მეტყუელი speaker)

რ(ა)ჟ(ამ)ს მამალი შეეხის დედალსა. პირით მაკნდის. და დედალმან რ(ა)ჟ(ამ)ს შთანთქის თესლი იგი. საოჳრველნი მოჰკოჳეთნის მამალსა მას და განაშოვრნის

Wenn das Männchen das Weibchen berührt, wird dieses durch den Mund trächtig, und wenn das Weibchen den Samen verschlingt, schneidet es dem Männchen die Geschlechtsteile weg und trennt (sie) ab.

  • მამალი male
  • შე-ე-ხ-ი-ს iter aor 3sg შეხება to touch
  • დედალი female
  • პირი mouth
  • მაკნ-დ-ი-ს iter aor 3sg მაკნება to get pregnant (cf. Fähnrich, Georg. Spr., pp. 242, 248-255 for the -დ- in the aor of this kind of verb)
  • შთა-ნთქ-ი-ს iter aor 3sg შთანთქმა to swallow, gulp
  • თესლი seed
  • საოჳრველი testicle
  • მო-ჰ-კოჳეთ-ნ-ის მოკუეთა to cut off (cf. Mt 5:30 Ad მოიკუეთე იგი)
  • გან-ა-შოვრ-ნ-ის iter aor 3sg N განშოვრება to remove, eliminate

რ(ა)ჟ(ამ)ს ჰგონიენ მამალსა მას თოჳ შეეხო დედალსა მას. მოჳნქოჳესვე მოკოჳდის მამალი იგი. სიკოჳდილის წინა მრავალჯერ მივიდის. მოვიდის დედლისა მის. და რ(ამეთუ) ვერ დაოჳთმის შეეხის დედალსა [p. 17] მას და მოკოჳდის.

Indem das Männchen wohl weiß: Sobald es das Weibchen berührt, daraufhin stirbt es — so geht und kommt das Männchen vor dem Tode oftmals zu dem Weibchen, und weil es nicht ausharrt, berührt es das Weibchen und stirbt.

  • ჰ-გონ-იენ perf 3sg გონება to think, to seem to (indirect verb) (on the form of the verb, cf. Deeters, § 93, where this very sentence is cited, along with the plural ჰგონიედ, from Keimena I 31.29)
  • შე-ე-ხ-ო aor 3sg შეხება to touch
  • მოჳნქოჳეს-ვე quickly, immediately
  • მო-კოჳდ-ი-ს aor iter 3sg მოკუდომა to die
  • სიკოჳდილი death
  • მრავალჯერ often, frequently
  • მი-ვიდ-ი-ს aor iter 3sg მისლვა to go
  • მო-ვიდ-ი-ს aor iter 3sg მოსლვა to come
  • და-ოჳ-თმ-ი-ს aor iter 3sg დათმობა to be patient

ხოლო დედალსა მას, რამეთუ არა ადგნ მუცელი, რაჲთა-მცა მართუენი იტჳრთნა, რაჟამს აღორძნდიან ლეკუნი იგი, განჴურიტნიან გუერდნი დედისა თჳსისანი და გამოჴდიან და მოკლიან დედაჲ იგი თჳსი და ესრეთ მამა-დედისა მჭამელ არიან.

Aber das Weibchen — weil es keinen Bauch hat, damit es die Jungen trage, — wenn die Jungen wachsen, durchstoßen sie die Seiten ihrer Mutter und töten ihre Mutter, und so sind sie die Verzehrer der Eltern.

  • ა-დგ-ნ pres 3sg დგმა to have (see Deeters, § 204, p. 118, where this line is quoted)
  • მუცელი belly
  • მართუეჲ young (of animals)
  • ი-ტჳრთ-ნ-ა aor 3sg ტჳრთვა to bear, raise
  • აღ-ორძნ-დ-ი-ან aor iter 3pl აღორძინება to grow
  • ლეკუი young animal
  • გან-ჴურიტ-ნ-ი-ან aor iter 3pl N განჴურეტა to pierce, bore through
  • გუერდი side
  • გამო-ჴდ-ი-ან aor iter 3pl გამოჴდომა to come out
  • მო-კლ-ი-ან aor iter 3pl მოკლვა to kill
  • მამა-დედაჲ father-mother > parents (a dvandva compound)
  • მჭამელ eater, consumer

კეთილად ამსგავსნა ფარისეველნი ასპიტთა:

Gut hat er die Pharisäer mit Nattern verglichen.

  • ა-მსგავს-ნ-ა aor 3sg N მსგავსება to compare (cf. Lk 13:20 A-89 რასა ხოჳამსგავსო სასოჳფეველი ღ(მრთისა)ჲ  τίνι ὁμοιώσω τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ;)

ვითარცა-სახედ ასპიტმან მამა-დედაჲ მოკლის, ეგრე-ცა ფარისეველთა — მამაჲ საგონებელი, მამაჲ და დედაჲ თჳსი, მაცხოვარი ჩუენი იესუ ქრისტჱ და ეკლესიაჲ. რაჲთა აღესრულოს სივლტოლაჲ რისხვისაჲ მის, რომელი მოსლვად არს?

Gleichwie die Natter die Eltern tötet, so auch die Pharisäer den geistigen Vater, ihren Vater und ihre Mutter, unseren Erlöser Jesus Christus und die Kirche, auf daß erfüllt wird: „zu entrinnen seinem Zorne, der kommen wird‟.

  • მოკლის aor iter 3sg მოკლვა to kill
  • საგონებელი conceivable
  • მაცხოვარი savior
  • აღ-ე-სრულ-ო-ს aor conj 3sg აღსრულება to fulfill

ხოლო მამაჲ იგი მათი და დედაჲ მათი ცხოველ არიან უკუნისამდე და იგინი მოწყდეს საუკუნოდ.

Aber ihr Vater und ihre Mutter sind lebend, ewig; und sie (die Pharisäer) kamen um auf ewig.

  • ცხოველი living
  • უკუნისამდე forever (უკუნი eternity + postposition -მდე until)
  • მო-წყდ-ეს aor 3pl მოწყდომა to die out, go extinct, go to waste
  • საუკუნოდ evermore (adv of საუკუნოჲ eternal)
Advertisements

Old Georgian phrases and sentences 58 (Psalm 151:7)   Leave a comment

This time our Georgian lines come from Psalm 151 in a tenth-century Sinai manuscript. Among the following Georgian manuscripts of the Psalms in the old Sinai collection, only № 42 (see Garitte, Catalogue, pp. 156-158) has Psalm 151 (ff. 257v-258r, image 263), there following the Odes and the Beatitudes:

  • 22 (10th/11th, nusxuri)
  • 29 (10th, asomtavruli)
  • 42 (10th, asomtavruli)
  • 86 (14th/15th, nusxuri)

The others listed here only have the 150 Psalms and the Odes, except for № 22, which is incomplete at the end, and so it is not known what it had in addition to the 150 Psalms. Ps 151 not in the Graz manuscript, which ends with the Odes, but it is in Red. A, ed. M. Shanidze (at TITUS here).

Here is an image of our verse from the aforementioned Sinai manuscript (thanks to E-corpus):

Ps 151:7 in Sinai geo. 42, f. 258r

Ps 151:7 in Sinai geo. 42, f. 258r

Here is the asomtavruli and a transliteration into mxedruli:

Ⴞ(ႭႪႭ) ႫႤ ႱႠႾႤႪႨႧႠ ႳႴႪႨႱႠ Ⴖ(ႫႰ)ႧႨႱႠ ႹႤႫႨႱႠჂႧႠ ႫႭႥႨႶႤ ႫႠႾჃႪႨ ႨႢႨ ႫႨႱႨ ႣႠ ႫႭႥჀႩႭჃႤႧႤ ႧႠႥႨ ႫႨႱႨ ႣႠ ႠႶႥჄႭႺႤ ႷႭჃႤႣႰႤႡႠჂ ႻႤႧႠ ႢႠႬ Ⴈ(ႱႰႠ)ჁႪႨႱႠႧႠ

ხ(ოლო) მე სახელითა უფლისა ღ(მრ)თისა ჩემისაჲთა მოვიღე მახჳლი იგი მისი და მოვჰკუეთე თავი მისი და აღვჴოცე ყოჳედრებაჲ ძეთაგან ი(სრა)ჱლისათა.

  • მო-ვ-ი-ღე aor 1sg მოღება to take, get
  • მახჳლი sword
  • მო-ვ-ჰ-კუეთ-ე aor 1sg O3 მოკუეთა to cut off
  • აღ-ვ-ჴოც-ე aor 1sg აღჴოცა to destroy, remove
  • ყუედრებაჲ reproach, derision, abuse

Finally, for comparison, here is the verse in Greek, Armenian, and Syriac. The Georgian text is unique in having “with the name of the Lord, my God” at the beginning of the verse. (Syriac from Harry F. van Rooy, “A Second Version of the Syriac Psalm 151,” Old Testament Essays 11:3 (1998): 567-581; see also William Wright, “Some Apocryphal Psalms in Syriac,” Proceedings of the Society of Biblical Archaeology 9 (1886-1887): 257-266.)

ἐγὼ δὲ σπασάμενος τὴν παρ᾽ αὐτοῦ μάχαιραν ἀπεκεφάλισα αὐτὸν καὶ ἦρα ὄνειδος ἐξ υἱῶν Ισραηλ.

Ես հանի զսուսեր ՛ի նմանէ եւ հատի́ զգլուխ նորին, եւ բարձի զնախատինս յորդւոցն ի(սրաէ)լի։

հանեմ, հանի to draw, pull out | սուսեր sword | հատանեմ, հատի to cut | բառնամ, բարձի to lift, remove | նախատինք injury, blame, reproach, dishonor

9SH1 enā dēn kad šemṭēt saypēh pesqēt rēšēh w-arimēt ḥesdā men bnayyā d-Isrāʾēl

šmṭ to draw | saypā sword | psq to cut | rwm C to lift, remove | ḥesdā shame

12t5 enā dēn šemṭēt menēh ḥarbēh w-bēh nesbēt rēšēh w-aʿbrēt ḥesdā men Isrāʾēl

ḥarbā sword | nsb to take | ʿbr C to remove

Old Georgian phrases and sentences 40 (Acts 18:18, Paul’s haircut)   Leave a comment

The book of Acts in Old Georgian was published in two editions in the mid-twentieth century, one in Georgia and one in Belgium:

  • Ilia Abuladze, საქმე მოციქულთა: ძველი ხელნაწერების მიხედვით / Деяния Апостолов по древним рукописям (Tbilisi, 1950)
  • Gérard Garitte, L’ancienne version géorgienne des Actes des Apôtres d’après deux manuscrits du Sinaï, Bibliothèque du Muséon, 38 (Louvain, 1955)

For Garitte’s edition, the manuscripts are Sinai Geo. 31 (= cod. A; dated 977; Garitte, Cat., 191-193) and Sinai Geo. 39 (= cod. B; dated 974; Garitte, Cat., 152-156). Since these manuscripts are available (in microfilm scans) at E-corpus, we have an opportunity for studying asomtavruli script. For now, we’re looking at Acts 18:18. In cod. A, this verse begins on f. 1r of quire 25 (image 140 of the scanned microfilm) and continues to the next side.

sin_geo_31_qu25_f1r_acts_18_18

 

sin_geo_31_qu25_f1v_acts_18_18

In cod. B, the verse is on f. 53v (image 55 of the scanned microfilm).

sin_geo_39_f53v_acts_18_18Here is the Greek and the Georgian in mxedruli, as in Garitte’s text (also at TITUS, but there with minor orthographic and punctuation variation).

Ὁ δὲ Παῦλος ἔτι προσμείνας ἡμέρας ἱκανὰς τοῖς ἀδελφοῖς ἀποταξάμενος ἐξέπλει εἰς τὴν Συρίαν, καὶ σὺν αὐτῷ Πρίσκιλλα καὶ Ἀκύλας, κειράμενος ἐν Κεγχρεαῖς τὴν κεφαλήν, εἶχεν γὰρ εὐχήν.

ხოლო პავლე დაადგრა მოჳნ მრავალ დღე, და ძმათაგან იჯმნა, და განვიდა ნავითა ასოჳრეთა [!], და მის თანა პრისკილა და აკჳლა; იკოჳეცა მან თმაჲ კენქრეს, რაჲმეთოჳ აღთქოჳმაჲ აღეთქოჳა.

Vocabulary and notes

  • და-ა-დგრ-ა aor 3sg დადგრომა to stay, remain
  • ი-ჯმნ-ა aor 3sg ჯმნა to part, depart
  • გან-ვიდ-ა aor 3sg განსლვა to leave, go away
  • ასოჳრეთა thus in both mss, with no abbreviation mark, but we should presumably read ასოჳრეთად
  • ი-კოჳეც-ა aor 3sg კუეცა to cut (off)
  • თმაჲ hair
  • აღთქოჳმაჲ (in B აღოჳთქოჳმაჲ) promise (also testament, covenant, as in Mt 26:28)
  • აღ-ე-თქოჳ-ა აღთქუმა to promise, pledge

Garitte’s LT of the Georgian runs as follows:

Paulus autem permansit ibi multum diem (= multos dies), et e fratribus decessit, et exivit nave ad-Syriam (asuret‘i), et cum illo Priscilla et Aquila; rasit ille capillum in-Cenchris (kenk‘re), quia pollicationem pollicitus-erat (= votum fecerat).

%d bloggers like this: