Procopius’ pre-martyrdom prayer (Armenian)   Leave a comment

Commemorated on July 8 is the saint Procopius (BHG 1576-1582; BHO 1002-1003). As an exercise for students of Armenian, here is the prayer he is made to utter just before he is decapitated. (Rough English translation at the end.) It contains many imperative forms (addressed to God) and several participles. Most of the vocabulary is fairly common, but I have been liberal in those I have included in the notes below. The text is available from an Armenian synaxarion in PO 21: 688-689. (Stylistically, note the placement of the imperatives: partly at the end of each main clause, partly at the beginning.)

Եւ յորժամ տանէին ի տեղին տարածեաց զձերս իւր յերկինս եւ ասէ. Տէր Աստուած իմ արարիչ երկնի եւ երկրի, հայր Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, լո՛ւր աղաչանաց իմոց եւ կատարեա՛ զխնդրուածս իմ։

  • տանէին impf 3pl տանիմ, տարայ to carry away, lead away, bring
  • տարածեաց aor 3sg տարածեմ, տարածեցի to spread, stretch out
  • արարիչ creator
  • լո՛ւր impv 2sg լսեմ, լուայ to hear
  • աղաչանք prayer (pl. tantum)
  • կատարեա՛ impv 2sg կատարեմ, -եցի to accomplish, fulfill
  • խնդրուածք, -ծաց/-ծոց prayer, request (pl. tantum)

Պահեա՛ զքաղաքս զայս եւ սրբեա՛ ի կռապաշտութենէ,

  • պահեմ, -եցի to preserve, keep, watch over
  • սրբեմ, -եցի to sanctify, purify
  • կռապաշտութիւն idolatry

յիշեա եւ զամենայն ժողովուրդս քո եւ սրբեա՛ ի կռապաշտութենէ,

  • յիշեմ, -եցի to bear in mind, remember
  • ժողուորդ, -վդեան, -վրդոց people, assembly

եւ բժշկեա՛ զամենայն հիւանդութիւնս նոցա։

  • բժշկեմ, -եցի to cure
  • հիւանդութիւն illness, infirmity

Նեղելոց անդորրիչ լե՛ր,

  • նեղելոց ptcp gen.pl նեղիմ, -եցայ to be afflicted, troubled
  • անդորրիչ quieting, calming, comforting
  • լե՛ր impv 2sg լինիմ, եղէ to be

որբոց եւ այրեաց օգնական,

  • որբ, -ոց orphan
  • այրի, -րեաց widow
  • օգնական aid(ing), help(er)

եւ որոց ի բանդին այցելու,

  • բանդ/տ, -ից prison
  • այցելու, ,-ուի, -աց visitor

զնաւակոծեալս ի ծովու խաղաղութեամբ հասո՛ ի նաւահանգիստն,

  • նաւակոծեալս ptcp acc.pl. նաւակոցիմ to suffer shipwreck
  • խաղաղութիւն peace
  • հասո՛ impv 2sg հասուցանեմ, հասուցի to cause to reach, bring to (caus. of հասանեմ, հասի to arrive at, reach, the impv 2sg of which is հա՛ս)
  • նաւահանգիստ port, haven

ճանապարհորդաց ուղեկից, փախուցելոց ի բռնաւորաց ապաւէն,

  • ճանապարհորդ traveler, wayfarer
  • ուղեկից fellow traveler
  • փախուցանեմ, -եցի to put to flight, cause to flee
  • բռնաւոր violent; usurper, tyrant
  • ապաւէն, -ւինի, -նաց asylum, refuge

զիտանգեալսն ի ծառայութենէ ազատեա՛,

  • վտանգիմ, -եցայ to be in danger, peril, etc.
  • ծառայութիւն slavery, captivity
  • ազատեմ, -եցի to free, liberate, save

զդեւս ի մարդկանէ հալածեա՛,

  • մարդիկ, gen.sg. մարդկան humanity, the human race, people
  • հալծեմ, -եցի to expel, cast out, persecute, chase

զգլորեալսն կանգնեա՛,

  • գլորիմ, -եցայ to sink, fall
  • կանգնեմ, -եցի to raise, lift up, re-establish

զմոլորեալսն դարձո՛,

  • մոլորիմ, -եցայ to wander, go astray, err
  • դարձո՛ impv 2sg դարձուցանեմ, -ուցի to return, restore, bring back

մեղաւորաց թողութիւն շնորհեա՛,

  • մեղաւոր sinful, sinner
  • թողութիւն forgiveness, release
  • շնորհեմ, -եցի to give, grant, forgive

զսատանայական խորհուրդս խափանեա՛,

  • խորհուրդ, -ոց thought, intention
  • խափանեմ, -եցի to hinder, impede, intercept

բա՛ց զարքայութիւնդ քո ամենայն հաւատացելոց քոց,

  • բա՛ց open
  • հաւատամ, -տացի to believe

եւ որոց յանուն իմ եկեղեցի շինեն կամ յոսկերաց իմոց մասն առնուցուն, կամ զիշատակս իմ կատարեն,

  • շինեն, -եցի to found, built, construct
  • ոսկր, -աց bone
  • մասն, -սին, -սանց part, piece, relic
  • առնուցուն pres subj 3pl առնում, առի to take
  • յիշատակ, -աց commemoration, remembrance

պարգեւեա՛ նոցա զքո անբաւ ողորմութիւնդ,

  • պարգեւեմ, -եցի to give, present with
  • անբաւ, -ից infinite, innumerable
  • ողորմութիւն pity, mercy

եւ մի՛ եկեսցէ ի վերայ նոցա սատանայական փորձութիւնք,

  • եկեսցէ aor subj 3sg գամ, եկի to come
  • փորձութիւն temptation

եւ մի՛ բռնութիւնք ի թշնամեաց եւ յիշխանաց,

  • բռնութիւն violence, tyranny, assault
  • թշնամի, -նւոյ, -մեաց enemy, foe
  • իշխան, -աց sovereign, magistrate, ruler, governor

եւ ընկա՛լ զհոգիս իմ խաղաղութեամբ։

  • ընկա՛լ impv 2sg ընդունիմ, ընկալայ to receive

An English translation:

And as they were bringing him to the place [of his martyrdom], he spread his hands to heaven and said: Lord, my God, creator of heaven and earth, father of our Lord Jesus Christ, hear and fulfill my request. Watch over this city and cleanse it of idolatry. Remember, too, all your people: cleanse [them] of idolatry and cure every infirmity. Be a comforter to the afflicted, a helper to orphans and widows, a visitor to those in prison. Bring those who have suffered shipwreck on the sea to the haven in peace. [Be] a fellow traveler to wayfarers, a refuge to those put to flight by the violent. Free those in peril in slavery. Cast out demons from humanity. Raise up the fallen. Bring back those who are astray. Grant forgiveness to sinners. Impede satanic intentions. Open your kingdom to all who believe in you, those who will build a church in my name, take up the relics of my bones, or celebrate my commemoration. Grant them your infinite mercy. Do not let satanic temptation come upon them, nor violence from foes or magistrates. And receive my spirit in peace.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: