Old Georgian phrases and sentences 43 (on natural transformations)   1 comment

I was first led to a sentence in the passage below thanks to a citation in the Georgian dictionary of Sarjveladze and Fähnrich (2005), 632, s.v. მბუვარეჲ, “Insekt”, the sentence coming from the Georgian version of Basil’s nine homilies on the Hexaemeron, ed. Ilia Abuladze — უძველესი რედაკციები ბასილი კესარიელის «ექუსთა დღეთაჲსა» და გრიგოლ ნოსელის თარგმანებისა «კაცისა აგებულებისათჳს» X-XIII სს-ის ხელნაწერთა მიხედვით / Древнейшие Редакции «Шестоднева» Василия Кесарийского и Толкования «Об Устроении Человека» Григория Нисского по Рукописям X-XIII вв. (The Oldest [Georgian] Versions of the Hexaemeron of Basil of Caesarea and Gregory of Nyssa’s De Natura Hominis in 10th-13th -century Manuscripts) — p. 121.3-7. (S. & F. translate the sentence in question, “Man berichtet uns über den Wurm Indiens, der Hörner hat, daß sie zuerst Würmer sind und dann Insekten werden.”) Here now is that sentence with its fuller context, together with the Greek text, and, as usual, Georgian lexical and grammatical aids. The Greek (§ 8.8.12-25) is from S. Giet, Basile de Césarée. Homélies sur l’hexaéméron, 2nd edn., Sources chrétiennes 26 bis (Paris: Éditions du Cerf, 1968), the 19th-cent. ET of which will be found here and elsewhere online. The Georgian text, from which here p. 121.1-11, is available at TITUS here. (NB a typo in the first two lines there: განცხადები. სათჳს > განცხადებისათჳს.)

Τί φατε, οἱ ἀπιστοῦντες τῷ Παύλῳ περὶ τῆς κατὰ τὴν ἀνάστασιν ἀλλοιώσεως, ὁρῶντες πολλὰ τῶν ἀερίων τὰς μορφὰς μεταβάλλοντα;

რასა იტყჳთ, რომელნი-ეგე უარ-ჰყოფთ პავლეს განცხადებისათჳს აღდგომისა, რაჟამს იხილნეთ განახლებად მრავალნი ცხოველნი ჰაერისანი?

  • ი-ტყუ-ი-თ pres 2pl სიტყუა to say, speak
  • უარ-ჰ-ყოფ-თ pres 2pl უარ-ყოფა to deny, disbelieve
  • განცხადებაჲ revelation (also Epiphany)
  • აღდგომაჲ resurrection
  • ი-ხილ-ნ-ეთ aor 2pl N ხილვა to see
  • განახლება to renew
  • ცხოველი living
  • ჰაერი air

Ὁποῖα καὶ περὶ τοῦ Ἰνδικοῦ σκώληκος ἱστορεῖται τοῦ κερασφόρου· ὃς εἰς κάμπην τὰ πρῶτα μεταβαλὼν, εἶτα προϊὼν βομβυλιὸς γίνεται,

ვითარცა-იგი გუაუწყებენ ჩუენ მატლისა მისთჳს ჰინდოეთისა, რომელსა-იგი ასხენ რქანი, რომელი-იგი პირველ არიან მატლ, და შემდგომად მისა იქმნის იგი მბუვარე,

  • გუ-ა-უწყებ-ენ pres 3pl O1pl(inclusive) უწყება to tell, inform
  • მატლი worm. In this sentence the word serves both for Greek σκώληξ “worm” and κάμπη “caterpillar”.
  • ჰინდოჲ Indian, Ethiopian
  • ა-სხ-ენ pres 3pl (ind. vb.) სხმა to have
  • რქაჲ horn
  • არ-ი-ან pres 3pl ყოფა to be. I am not sure why this should be plural. Note that the A ms (see the apparatus) here has არ-ნ iter pres 3sg after მატლი.
  • ი-ქმნ-ი-ს iter aor 3sg ქმნა to make
  • მბუვარეჲ (buzzing) insect (cf. Rayfield, et al., Dictionary, vol. 2, 873a)

καὶ οὐδὲ ἐπὶ ταύτης ἵσταται τῆς μορφῆς, ἀλλὰ χαύνοις καὶ πλατέσι πετάλοις ὑποπτεροῦται.

და არცაღა ამას სახესა ზედა დაადგრის, არამედ ფრინავნ იგი ფრთითა ლბილითა და ვრცელითა.

  • სახეჲ nature, circumstance, thing
  • და-ა-დგრ-ის pres 3sg დადრომა to remain, stay
  • ფრინ-ავ-ნ iter pres 3sg ფრინვა to fly
  • ფრთეჲ/ფრთაჲ wing
  • ლბილი smooth, soft
  • ვრცელი wide, broad (as adj); muscle (as noun)

Ὅταν οὖν καθέζησθε τὴν τούτων ἐργασίαν ἀναπηνιζόμεναι, αἱ γυναῖκες, τὰ νήματα λέγω ἃ πέμπουσιν ὑμῖν οἱ Σῆρες πρὸς τὴν τῶν μαλακῶν ἐνδυμάτων κατασκευὴν,

ჵ დედანო, რაჟამს დასხდეთ რცხად სთულისა მის თქუენისა, რომელი-იგი გიქმნის თქუენ ჭიამან ყაჭისამან საქუსლად სამოსლისა ლბილისა,

  • და-სხდ-ე-თ aor 2pl დასხდომა to sit
  • რცხა to wash, clean. Greek ἀναπηνίζεσθαι means “to unwind”. Did the Georgian translator read a form of ἀπονίζειν instead (ἀπονιζόμεναι)?
  • სთული thread, string
  • გ-ი-ქმნ-ი-ს iter aor 3sg O2 ქმნა to make
  • ჭიაჲ worm. Greek Σῆρες may either be “Chinese (people)” or “silkworms”; the Georgian translator took it to be the former here, and with a generic singular rather than a plural.
  • ყაჭი silk
  • საქუსალი The lexicon in Abuladze’s edition, p. 252, cites from Orbeliani the definition ქსელი საქსოვი warp (for weaving); the form საქსუსალი (with additional -ს-) is in Rayfield, et al., Dictionary, vol. 2, p. 1166, “web, weft, woof”. Cf. also the verb ქუსვა to braid, weave. It must function here almost like a v.n. for “to weave”.
  • სამოსელი garment, clothing

μεμνημέναι τῆς κατὰ τὸ ζῷον τοῦτο μεταβολῆς, ἐναργῆ λαμβάνετε τῆς ἀναστάσεως ἔννοιαν, καὶ μὴ ἀπιστεῖτε τῇ ἀλλαγῇ ἣν Παῦλος ἅπασι κατεπαγγέλλεται.

მოიჴსენეთ თქუენ განახლებაჲ ცხოველისაჲ მის და მოიპოვეთ ჭეშმარიტი განზრახვაჲ განახლებისათჳს აღდგომისა და გრწმენინ განახლებაჲ იგი, რომელ თქუა პავლე.

  • მო-ი-ჴსენ-ე-თ aor imv 2pl მოჴსენება to remember
  • მო-ი-პოვ-ე-თ aor imv 2pl მოპოვნება to get, acquire, earn
  • ჭეშმარიტი true. Greek ἐναργής means “clear, manifest, distinct”.
  • განზრახვაჲ thinking, reasoning (v.n.)
  • გ-რწმენ-ინ aor imv 3sg O2 (ind. vb.) რწმენა to believe, trust
  • თქუა aor 3sg თქუმა to speak, say

Finally, for what it’s worth, here is an ET of the Georgian text:

What do you say, you who deny Paul concerning the revealing of the resurrection, when you see many living things of the air being renewed? As they tell us about that worm of the Indians [or Ethiopians] that has horns, the one which at first is a worm and afterward becomes a buzzing insect. And it does not remain in this shape, but flies with soft and broad wings. O women, when you sit to wash your thread, which the silk worm makes for you to weave soft garments, remember the renewal of that which is living, acquire the true conception concerning the renewal of the resurrection, and believe in that renewal that Paul speaks of!

Advertisements

One response to “Old Georgian phrases and sentences 43 (on natural transformations)

Subscribe to comments with RSS.

  1. Pingback: Old Georgian phrases and sentences 48 (the devil as a horse) | hmmlorientalia

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: