Old Georgian phrases and sentences 38 (Luke, Rich young ruler)   Leave a comment

Dɪꜱᴛᴀɴᴄᴇ, n. The only thing that the rich are willing for the poor to call theirs, and keep.

– Ambrose Bierce, The Devil’s Dictionary

Below is the encounter between Jesus and the Rich Young Ruler in Lk 18:18-23, the version here from Ms A-89 (ed. L. Kajaiam [Tbilisi, 1984], text in asomtavruli and mxedruli at TITUS here). This, as will be clear momentarily, is a xanmeti text. Put very simply, this means that 3rd person objects and 2nd person subjects are marked with ხ (called ხან in Georgian), in later texts marked otherwise.

18 Καὶ ἐπηρώτησέν τις αὐτὸν ἄρχων λέγων· διδάσκαλε ἀγαθέ, τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω;

ႣႠ ႾႩႨႧႾႠ ႥႨႬႫႤ ႫႠႱ ႫႧႠႥႠႰႫႠႬ ႣႠ ႾႵ~Ⴀ ႫႭႻႶႭჃႠႰႭ ႱႠႾႨ ႤႰႭ ႰႠჂ ႱႠႵႫჁ ႥႵႫႬႤ Ⴐ~Ⴀ ႺႾႭႥႰႤႡႠჂ ႱႠႭჃႩႭჃႬႭჂ ႣႠႥႨႫႩჃႣႰႭ

და ხკითხა ვინმე მას მთავარმან და ხქ(ოჳ)ა მოძღოჳარო სახიერო რაჲ საქმჱ ვქმნე რ(აჲთ)ა ცხოვრებაჲ საოჳკოჳნოჲ დავიმკჳდრო

  • ხ-კითხ-ა aor 3sg O3 კითხვა to ask
  • მთავარი leader, chief, prince
  • ხ-ქოჳ-ა = ხრქუა aor 3sg O3 to say (one sII stem of სიტყუა is from რქუმა)
  • მოძღოჳარი teacher
  • სახიერი kind, benevolent
  • საქმეჲ thing
  • ვ-ქმნ-ე aor conj 1sg ქმნა to do
  • ცხოვრებაჲ life
  • საოჳკოჳნოჲ eternal
  • და-ვ-ი-მკჳდრ-ო aor conj 1sg დამკჳდრება to gain

19 εἶπεν δὲ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ θεός.

ႾႰႵ~Ⴀ ႫႠႱ Ⴈ~Ⴣ ႰႠჂႱႠ ႫႤႲႷჃ ႫႤ ႱႠႾႨႤႰႨႧ ႠႰႠႥႨႬ ႠႰႱ ႱႠႾႨႤႰ ႢႠႰႬႠ ႫႾႭႪႭჂ Ⴖ~Ⴈ

ხრქ(ოჳ)ა მას ი(ესო)ჳ რაჲსა მეტყჳ მე [სახიე]რით არავინ არს სახიერ გარნა მხოლოჲ ღ(მერთ)ი

  • მ-ე-ტყჳ pres 2sg O1 სიტუა to speak
  • სახიერით NB case usage: instr
  • გარნა except
  • მხოლოჲ alone, only

20 τὰς ἐντολὰς οἶδας· μὴ μοιχεύσῃς, μὴ φονεύσῃς, μὴ κλέψῃς, μὴ ψευδομαρτυρήσῃς, τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα.

ႫႺႬႤႡႠႬႨ ႾႨႺႬႨ ႬႭჃ ႾႨႫႰႭჃႸႤႡ ႬႭჃ ႩႠႺ ႾႩႪႠႥ ႬႭჃ ႾႨႮႠႰႠႥ ႬႭჃ ႺႨႪႱႠ ႾႼႠႫႤႡ ႮႠႲႨႥ ႾႤႺ ႫႠႫႠႱႠ ႸႤႬႱႠ ႣႠ ႣႤႣႠႱႠ ႸႤႬႱႠ

[მც]ნებანი ხიცნი ნოჳ ხიმროჳშებ ნოჳ კაც ხკლავ ნოჳ ხიპარავ ნოჳ ცილსა ხწამებ პატივ ხეც მამასა შენსა და დედასა შენ[სა]

  • მცნებაჲ command
  • ხ-ი-ცნ-ი aor iter 2sg ცნობა to know
  • ხ-ი-მროჳშებ pres 2sg მრუჭება to commit adultery (cf. მრუშებაჲ whore)
  • კაცი person
  • ხ-კლავ pres 2sg O3 კლვა to kill
  • ხ-ი-პარავ pres 2sg პარვა to steal
  • ცილი lie (mendacium)
  • ხ-წამებ pres 2sg O3 წამება to bear witness
  • პატივი honor
  • ხ-ე-ც aor imv 2sg O3 ცემა to give

21 ὁ δὲ εἶπεν· ταῦτα πάντα ἐφύλαξα ἐκ νεότητος.

Ⴞ~ ႫႠႬ ႧႵ~Ⴀ ႤႢႤ Ⴗ~ႪႨ ႣႠႥႨႫႠႰႾႤ ႱႨႷႰႫႨႧ ႹႤႫႨႧႢႠႬ

ხ(ოლო) მ[ან] თქ(ოჳ)ა ეგე ყ(ოვე)ლი [და]ვიმარხე სიყრმით ჩემითგან

  • თქ(ოჳ)ა aor 3sg to say (another sII stem of სიტყუა is from თქუმა)
  • და-ვ-ი-მარხ-ე aor 1sg დამარხვა to keep, preserve
  • სიყრმეჲ youth, childhood

22 ἀκούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· ἔτι ἕν σοι λείπει· πάντα ὅσα ἔχεις πώλησον καὶ διάδος πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν [τοῖς] οὐρανοῖς, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι.

ႾႤႱႫႠ ႰႠ ႤႱႤ Ⴈ~ჃႱ ႾႰႵ~Ⴀ ႫႠႱ ႤႰႧႨႶႠ ႤႱႤ ႢႠႩႪႱ ႸႤႬ Ⴗ~ႪႨ ႰႠჂ ႢႠႵႭჃႱ ႸႤႬ ႢႠႬႷႨႣႤ ႣႠ ႫႨႾႤႺ ႢႪႠႾႠႩႧႠ ႣႠ ႢႠႵႭჃႬႣႤႱ ႱႠႭჃႬႿჁ ႺႠႧႠ ႸႨႬႠ ႣႠ ႫႭႥႤႣ ႸႤႫႭႫႨႣႤႢ ႫႤ

ხესმა რა ესე ი(ესო)ჳს ხრქ(ოჳ)ა მას ერთიღა ესე გაკლს შენ ყ(ოვე)ლი რაჲ გაქოჳს შენ განყიდე და მიხეც გლახაკთა და გაქოჳნდეს საოჳნჯჱ ცათა შინა და მოვედ შემომიდეგ მე

  • ხ-ე-სმ-ა aor 3sg O3 სმენა to hear (indirect verb)
  • -ღა yet, still
  • გ-ა-კლ-ს pres 3sg O2 კლება to lack (indirect verb; cf. the parallel passage in Mt 19:20 A-89 რაჲღა მაკლს მე, with first person grammatical object)
  • გ-ა-ქოჳ-ს pres 3sg O2 აქუს to have (indirect verb)
  • გან-ყიდ-ე aor imv 2sg განყიდვა to sell (cf. ყიდვა to buy)
  • მი-ხ-ე-ც aor imv 2sg O3 მიცემა to give
  • გლახაკი poor
  • გ-ა-ქოჳნ-დეს pres conj 3sg O2 აქუს to have
  • საოჳნჯეჲ treasure, possession
  • ცაჲ heaven
  • მო-ვედ aor imv 2sg მოსლვა to come
  • შემო-მ-ი-დეგ aor imv 2sg O1 შემოდგომა to follow

23 ὁ δὲ ἀκούσας ταῦτα περίλυπος ἐγενήθη· ἦν γὰρ πλούσιος σφόδρα.

ႾႤႱႫႠ ႰႠჂ ႤႱႤ ႫႼႭჃႾႠႰႤ ႾႨႵႫႬႠ Ⴐ~ ႾႨႷႭ ႨႢႨ ႫႣႨႣႠႰ Ⴔ~Ⴃ

ხესმა რაჲ ესე მწოჳხარე ხიქმნა რ(ამეთოჳ) ხიყო იგი მდიდარ ფ(რია)დ

  • მწოჳხარეჲ sad [an identical word means “blind”!]
  • ხ-ი-ქმნ-ა aor 3sg O3 ქმნა to do
  • ხ-ი-ყო aor 3sg O3 (!) ყოფა to be [the apparent O3 marker on this form, which will later be simply იყო, is unexpected and it has not been certainly explained: see Kevin Tuite, “Das Präfix x- im Frühgeorgischen,” Georgica  13/14 (1990): 34-61, with an Eng. version here]
  • მდიდარი rich
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: