Excerpts from the martydom tale of Goharine &c. in the Armenian synaxarion (with a talking decapitated head!)   Leave a comment

As I’ve done before (see also here), here are a few sentences from the Armenian synaxarion together with Bayan’s French translation. I’ve made a few notices of the Armenian vocabulary, too, ad usum scholarum. The story here (for 24 Hrotic’/30 July) is the martyrdom of Goharine and her brothers (nothing in BHO; summary in English here), set, it seems, in the twelfth century. The PO text (21: 795-799) and FT is here.

795

հայրն իւրեանց Դաւիթ գերեալ ի Տաճկաց որ եւ դարձուցին զնա ի կրօնս իւրեանց, եւ զանդրանիկ որդի նորա։

  • գերեալ ptcp գերեմ, -եցի to take prisoner, capture
  • Տաճիկ, -ճկաց Arab; Turk
  • դարձուցանեմ, -ուցի to turn, convert
  • կրօն, -նից religion; custom; way of life; sect
  • անդրանիկ, -կաց oldest, first-born

Leur père David fut emmené captif par les Musulmans qui le convertirent à leur religion ainsi que son fils aîné.

************

796

Իսկ մայրն իւրեանց հաստատուն եկաց ի հաւատսն որ ի Քրիստոս, եւ բարեպաշտութեամբ սնոյց զորդիս իւր.

  • հաստատուն firm, solid, constant
  • եկաց 3s aor of կամ to stand (Meillet § 112)
  • հաւատ, -ոյ, -ք, -տոց faith, belief, creed
  • բարեպաշտութիւն piety, religion
  • սնոյց 3s aor of սնուցանեմ, -ցի, սնո՛ to nourish, instruct (see the end of the post for more on this verb)

Mais leur mère demeura ferme dans sa foi au Christ, et éleva pieusement ses enfants;

************

եւ վասն արիութեանն իւրեանց զինուորեցան բռնաւորին Տաճկաց Ալի Բասանայ, յազգէ Դանշմանացն որ տիրէր Սեբաստիոյ եւ կողմանցն Պոնտոսի,

  • արիութիւն bravery, courage (արի brave, courageous)
  • զինուորեցան 3pl aor mid/pas զինուորեմ, -եցի to enlist, maintain soldiers (so in the mid/pas, to be enlisted in the army)
  • բռնաւոր violent; tyrant
  • ազգ, -աց nation, people
  • տիրէր 3s impf տիրեմ, -եցի to rule, seize, conquer
  • կողմն, -մանաց quarter, country, region

ceux-ci à cause de leur courage s’enrôlèrent dans l’armée du tyran musulman Ali Bassan, de la race des Danishmends, qui régnait à Sébaste et sur les contrées du Pont;

************

այր գազանաբարոյ եւ արիւնախանձ մոլեալ ընդդէմ քրիստոնէից։

  • գազանաբարոյ fierce, savage (գազան beast)
  • արիւնախանձ bloodthirsty, cruel (արիւն, արեանց blood)
  • մոլեալ ptcp of մոլեմ, -եցի to drive made (so here, raging, furious)
  • ընդդէմ against

homme d’un naturel bestial, assoiffé de sang, et fou furieux contre les chrétiens.

************

Նոքա որդիք են տաճկի եւ թողեալ զօրէնս մեր կան քրիստոնէութեամբ, գարշին ի կերակրոց մերոց, եւ ոչ կան յաղօթս ընդ մեզ։

  • թողում, թողի to abandon, give up
  • օրէնք, օրինաց faith, religion
  • կան (2x) 3pl pres կամ, կացի to be, exist, live, remain, stand
  • գարշիմ, -եցայ to detest, hate, abhor
  • կերակուր, -կրոց food
  • աղօթք, -թից prayer

Ce sont les enfants d’un musulman, qui ont abandonné notre religion, vivent en chrétiens, répugnent à nos mets et ne prient point avec nous.

************

797

Ռատիոս գնաց ի վանքն եւ եղել կրօնաւոր։

  • գնաց 3s aor. ind. գնամ, գնացի to go
  • վանք convent, monastery
  • եղել 3s aor եղանիմ to become
  • կրօնաւոր monk (< կրօն, -ք, -նից religion, faith; religious order, monastic life)

Ratios se retira dans un couvent et se fit religieux.

************

…հրամայեաց փորել զերկիր եւ թաղել զԳոհարինէ մինչեւ ի մէջսն, եւ նետաձիգ լինել ի նա ամենայն բազմութիւնն։

  • հրամայեաց 3s aor հրամայեմ, -եցի to command
  • փորել inf փորեմ, -եցի to dig
  • թաղել inf թաղեմ, -եցի to bury
  • մէջ, միջոյ, -ով (pl.) middle > waist
  • նետաձիգ լինել to shoot an arrow (cf. նետ, -ից arrow, shaft, dart)
  • բազմութիւն crowd, multitude

…il ordonna de creuser la terre et d’y enterrer Gohariné jusqu’à la taille, et commanda à toute la foule de lui lancer dex flèches.

************

798

Եւ բարկացեալ անօրէնն հրամայեաց զԳոհարինէ հեղձամղձուկ առնել ի ջուրն հեղեղատին. եւ զՏունկիոս եւ զԾամիդէս ածել զառաջեաւ, եւ զՌատիոս պրկել փոկովք եւ հարկանել։

  • բարկացեալ angry, in a rage (cf. բարկանամ, -ացայ to be angry)
  • անօրէն unjust, wicked
  • հեղձամղձուկ suffocated, choked (adj.)
  • առնել inf առնեմ, արարի to make, cause (w/ prev. and foll. words: to drown)
  • ջուր, ջրոյ water
  • հեղեղատ, -աց torrent (cf. հեղեղ, -աց torrent, flood)
  • ածել inf ածեմ, ածի to fetch, carry, bring
  • զառաջեաւ before, in front (adv.)
  • պրկել inf պրկեմ, -եցի to bind
  • փոկ, -ոց/-աց leather thong, strap
  • հարկանել inf հարկանեմ, հարի to beat, strike

L’infidèle, irrité, ordonna de noyer Gohariné dans les eaux du torrent et d’introduire en sa présence Tounkios, Dsamidès, puis d’enserrer fortement Ratios dans des lanières et de le frapper.

************

եթէ թողուս մեզ կեալ քրիստինէութեամբ, եւ քեզ ծառայեսցուք միամտութեամբ, ապա թէ ոչ այլ իրք մի՛ հարցաներ ընդ մեզ. քրիստոնէայք եմք, զոր ինչ առնելոց ես արա՛։

  • թողուս 2s pres թողում, թողի to let, leave, allow
  • կեալ inf կեամ to live
  • ծառայեսցուք 1p aor ծառայեմ, -եցի to serve, wait upon
  • միամտութիւն sincerity, fidelity, simplicity
  • իր, -ի, -աց thing, affair
  • հարցաներ 2s imv հարցանեմ, -ցի to ask
  • եմք 1p pres եմ to be
  • առնելոց ptcp gen.pl. [NB -եալ > -ելV] առնեմ, արարի to do
  • ես 2s pres եմ to be
  • արա՛ 2s imv առնեմ, արարի to do

…si tu nous laisses vivre en chrétiens, nous te servirons fidèlement; dans le cas contraire, ne nous fais plus de questions: nous sommes chrétiens; fais ce que tu as à faire.

************

799

Եւ տարեալ ի տեղի կատարմանն հատին զգլուխ երանելոյն Ռատիոսի։ Եւ հատեալ գլուխն խօսէր եւ քաջալերէր զեղբարսն մի՛ երկնչել ի մահուանէ։

  • տարեալ ptcp տանիմ, տարայ to lead [NB -ն- in pres, -ր- in aor]
  • տեղի, -ղւոյ, -ղեաց place, spot, site
  • կատարումն end, death, completion (here gen.sg.; see Meillet § 56 for nouns in -մն)
  • հատին 3p aor հատանեմ, հատի to cut
  • գլուխ, գլխոց head
  • երանեալ blessed, happy [again NB -եալ > -ելV] (cf. in Ps 1:1, Երանեալ է այր որ ո՛չ գնաց ՛ի խորհուրդս ամպարշտաց, but the Beatitudes have a different, but related adjective: Երանի́ աղքատաց հոգւով, etc.)
  • հատեալ ptcp հատանեմ, հատի to cut
  • խօսէր 3s impf խօսիմ, -եցայ to speak
  • քաջալերէր 3s impf քաշալերեմ, -եցի to encourage, embolden
  • եղբայր, եղբաւր, եղբարց  brother (Meillet § 57b)
  • երկնչել inf  երկնչիմ, -կեայ, -կի՛ր to fear
  • մահ, մահու/մահուան death (Meillet § 59f)

Les ayant menés au lieu de l’exécution, ils tranchèrent la tête au bienheureux Ratios. Mais la tête tranchée parla à ses frères et les encouragea à ne point craindre la mort.

************

On the form սնոյց. The 3s aor ends in -ոյց, the 1s being -ուցի. For the alternation ոյ/ու (see Meillet, p. 18; Godel §2.222), cf. լոյս light, with gen/dat/abl լուսոյ; that is, -ոյ- in closed syllable, -ու- in open syllable.

Here are a few more occurrences of the form (also with the imper in Ex 2:9), with the Greek for the biblical texts:

Ex 2:9 եւ ասէ ցնա դուստրն փարաւոնի. ա́ռ զմանուկդ, եւ սնո́ ինձ զդա. եւ ես տաց քեզ զվարձս քո։ Եւ ա́ռ կինն զմանուկն՝ եւ սնոյց զնա։ εἶπεν δὲ πρὸς αὐτὴν ἡ ϑυγάτηρ Φαραω Διατήρησόν μοι τὸ παιδίον τοῦτο καὶ ϑήλασόν μοι αὐτό, ἐγὼ δὲ δώσω σοι τὸν μισϑόν. ἔλαβεν δὲ ἡ γυνὴ τὸ παιδίον καὶ ἐϑήλαζεν αὐτό.

Dt 1:31 զի սնո́յց զքեզ տ(է)ր ա(ստուա)ծ քո, ո(ր)պ(էս) սնուցանիցէ ոք զորդի իւր ὡς ἐτροϕοϕόρησέν σε κύριος ὁ ϑεός σου, ὡς εἴ τις τροϕοϕορήσει ἄνϑρωπος τὸν υἱὸν αὐτοῦ

1Sam 1:23 Եւ նստա́ւ կինն եւ սնո́յց զորդին իւր՝ մինչեւ հատոյց զնա ՛ի ստենէ։ καὶ ἐκάϑισεν ἡ γυνὴ καὶ ἐϑήλασεν τὸν υἱὸν αὐτῆς, ἕως ἂν ἀπογαλακτίσῃ αὐτόν.

Ps 22:2 եւ առ ջուրս հանգստեան սնոյց զիս։ ἐπὶ ὕδατος ἀναπαύσεως ἐξέϑρεψέν με

Acts 7:21 եւ յընկեցիկն առնել զնա՝ եբարձ զնա դուստրն փառաւոնի, եւ սնոյց զնա ի́ւր յորդեգիրս։ ἐκτεϑέντος δὲ αὐτοῦ ἀνείλατο αὐτὸν ἡ ϑυγάτηρ Φαραὼ καὶ ἀνεϑρέψατο αὐτὸν ἑαυτῇ εἰς υἱόν.

Agat. § 37 եւ մերձաւորեալ զնա սնոյց դայեկօք երկիւղիւն Քրիստոսի. Thomson, p. 53: “And he was brought up by his tutors [lit. he (i.e. an unnamed person), having adopted him, raised him with tutors (n. on p. 458)] in the fear of Christ.”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: