Old Georgian phrases and sentences 23 (Euphemianus and Alexis)   Leave a comment

The passage below comes from near the end of the story of Euphemianus and his son Alexis (aka The Man of God), in K. Kekelidze, Keimena, tom. 1, pp. 161-165; for other languages, cf. BHG 51, BHO 36-44, GCAL I:497-498, and CSCO 298-299. In Kekelidze’s edition, the title runs [Ⴇ~ⴀ ⴋⴐⴚⴑⴀ ႨႪ:] ⴚⴞⴍⴐⴄⴁⴀⴢ ⴄⴅⴔⴄⴋⴈⴀⴌⴄⴑⴈ ⴃⴀ ⴛⴈⴑⴀ ⴋⴈⴑⴈⴑⴀ ⴀⴊⴄⴕⴑⴈⴑⴈ, that is, for March 17, ცხორებაჲ ევფემიანესი და ძისა მისისა ალექსისი, The Life of Euphemianus and his Son Alexis. I give the Greek (from Pereira’s edition in AB 19 [1900], 243-253 [BHG 51]) for convenient comparison, the Georgian text from Kekelidze, my English translation of that, and the same Georgian text broken down into sentences with vocabulary. It will be immediately evident that the Greek and Georgian texts do not match exactly. (In this and other passages is evident a feature of the Greek version that Pereira notes as follows [p. 245, n. 1]: “Les mots d’origine latine, dont nous signalerons en note les plus marquants, sont assez nombreux dans notre texte pour faire croire, sinon que notre légende est traduite du latin, du moins que son auteur était familiarisé avec la langue latine.”)

Ἐγένετο δὲ ὁ καιρὸς τοῦ ἐξελθεῖν αὐτὸν ἐκ τοῦ σώματος, καὶ ἡνίκα ηὐδόκησεν ὁ Κύριος παραλαβεῖν τὴν παραθήκην αὐτοῦ ἐξ αὐτοῦ, εἶπεν πρὸς τὸν παῖδα τὸν ὑπηρετοῦντα αὐτῷ· Ἀδελφέ, φέρε μοι χαρτίον καὶ μελάνην καὶ κάλαμον, Καὶ ἔγραψεν πάντα τὸν βίον αὐτοῦ καὶ τὰ μυστήρια, ἃ εἶχεν μεταξὺ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ καὶ ἃ ἐλάλησεν τῇ νύμφῇ ἐν τῷ γάμῷ, καὶ ὡς ἀπέδωκεν τὸ δακτύλιον αὐτοῦ τὸ χρυσοῦν καὶ τὴν ῥένδαν ἐντετυλιγμένην εἰς πράνδεον καὶ πορφυροῦν, καὶ πάντα τὸν βίον αὐτοῦ ἔγραψεν, ὅπως γνωρίσωσιν αὐτὸν ὅτι αὐτός ἔστιν ὁ υἱὸς αὐτῶν. (Pereira, p. 249)

და იყო ოდეს მოიწია ჟამი მისი ზეცით წოდებისაჲ ო~ლისა მიერ. ჰქ~ა მსახურსა მას თჳსს: ძმაო ჩემო. წარვედ და მომართუ მე ქარტაჲ და მელანი და კალამი და მან მოართუა. ხოლო ალექსი დაწერა ყ~ლი რ~ი რაჲ იყო საქმჱ მისი და ნიშანი ოდეს იგი მისცა ცოლსა სარტყელი და ბეჭედი შარითა წახუეული რ~ი საიდუმლოჲ იყო ყ~ლთა-გან. და იპყრა იადგარი იგი ჴელსა მარჯუენესა: და ეგრეთ შეისუენა ნეტარმან ალექსიმ დღესა კჳრიაკესა჻ (Kekelidze, end of § 6, p. 163)

When the time for his call in heaven from the Lord came, he [Alexis] said to his servant, “My brother, go and bring me paper, ink, and pen,” and he brought it. Then Alexis wrote what his whole story had been and when [as] a sign to his wife [he had given] the belt and the ring wrapped in fine linen, which was a secret from them all, and he grasped the hymnbook [iadgari] in his right hand, and thus the blessed Alexis died on a Sunday.

და იყო ოდეს მოიწია ჟამი მისი ზეცით წოდებისაჲ ო~ლისა მიერ.

  • მოწევნა to approach, come near, arrive
  • ჟამი time
  • ზეცაჲ heaven
  • წოდებაჲ call

ჰქ~ა მსახურსა მას თჳსს:

  • მსახური servant

ძმაო ჩემო. წარვედ და მომართუ მე ქარტაჲ და მელანი და კალამი და მან მოართუა.

  • წარსლვა to go away
  • მორთუმა to bring
  • ქარტაჲ paper
  • მელანი ink
  • კალამი pen

ხოლო ალექსი დაწერა ყ~ლი რ~ი რაჲ იყო საქმჱ მისი და ნიშანი ოდეს იგი მისცა ცოლსა სარტყელი და ბეჭედი შარითა წახუეული რ~ი საიდუმლოჲ იყო ყ~ლთა-გან.

  • ნიშანი sign, mark
  • სარტყელი belt
  • ბეჭედი ring
  • შარი costly linen
  • წახუეული wrapped up (cf. წარხუევა to wrap up)
  • საიდუმლოჲ secret

და იპყრა იადგარი იგი ჴელსა მარჯუენესა:

  • პყრობა to grasp
  • იადგარი hymn-book
  • მარჯუენეჲ right (hand)

და ეგრეთ შეისუენა ნეტარმან ალექსიმ დღესა კჳრიაკესა჻

  • შესუენება to die

As an appendix, for one parallel among several possible (i.e. the text in other languages), here is the same part of the tale in a Gǝʕǝz version (CSCO 298, pp. 145-146, ed. E. Cerulli), with my translation:

ወሶበ ፡ ርእየ ፡ ቅዱስ ፡ ዘንተ ፡ ራእየ ፡ ተፈሥሐ ፡ ወተኀሥየ ፡ ፈድፋደ ፡ ወይቤሎ ፡ ለውእቱ ፡ ገብር ፡ ዘይትለአኮ ፡ አምጽእ ፡ ሊተ ፡ ክርታሰ ፡ ወማየ ፡ ሕመተ ፡ ወእምይእዜ ፡ ተዐርፍ ፡ እምፃማ ፡ ዚአየ። ወአንከረ ፡ ውእቱ ፡ ገብር ፡ እምነገሩ ፡ ወአምጽአ ፡ ሎቱ ፡ ክርታሰ ፡ ወማየ ፡ ሕመተ። ወጸሐፈ ፡ ቅዱስ ፡ ሙሴ ፡ ብእሴ ፡ እግዚአብሔር ፡ ኵሎ ፡ ገድሎ ፡ እምጥንቱ ፡ እስከ ፡ ተፍጻሜቱ። ወበራብዕ ፡ ዕለት ፡ ነሥአ ፡ ውእቱ ፡ ክርታሰ ፡ ዘጸሐፈ ፡ በእዴሁ ፡ ወአዕረፈ ፡ በዕለተ ፡ እሑድ። ወዓርገት ፡ ነፍሱ ፡ ውስተ ፡ ሰማያት። ወተቀበልዎ ፡ መላእክት ፡ ጻድቃን ፡ ወሰማዕት ፡ ነቢያት ፡ ወሐዋርያት ፡ እንዘ ፡ ይብሉ፤ ሃሌ ፡ ሉያ ፡ ፍርቃን ፡ ለአምላክነ። ወቦአ ፡ ውስተ ፡ ሰማያት።

When the saint saw this vision, he rejoiced and was very glad, and he said to his servant who was assisting him, “Bring me paper and ink, and henceforth shall you rest from labor in my [service].” The servant was surprised at his words and brought him paper and ink. Then the saint, Moses the Man of God, wrote all of his combat from beginning to end. On the fourth day, he took in his hand the paper he had written and he died [lit. rested] on a Sunday. His soul went up to heaven and the angels, the just, the martyrs, the prophets, and the apostles received it, saying, “Halleluia, salvation to our God!” And he entered heaven.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: